Zelfgekozen beweging

Voor futurologen en kinderen begon de toekomst altijd in 2000. Een ode aan hun fantasie. Vandaag gewichtloosheid.

Het plaatje is uit 1977. We zien sportende bewoners van een stad ergens in de ruimte. De figuren zijn gewichtloos, de zwaartekracht is afwezig. Beweging is voor deze mensen belangrijk omdat in een toestand van gewichtloosheid het lichaam de prikkels mist die het gezond en sterk houden.

Of de mens ooit werkelijk in ruimtesteden zal zweven, doet er nu even niet toe. We vatten het visioen op als een metafoor. Interessant is de gedachte die uit het toekomstbeeld spreekt dat mensen zich in een zodanige situatie hebben gemanaouvreerd, dat zij gedoemd zijn om aan sport te doen. Zonder zelfgekozen beweging zouden ze ziek worden, sterven.

Die situatie lijkt op aarde langzamerhand bereikt. De afgelopen eeuw heeft de westerse beschaving alles in het werk gesteld om met zo min mogelijk fysieke inspanning zo veel mogelijk productie te halen. Dat is voor een groot deel gelukt. Natuurlijk zijn er nog tal van mensen die dagelijks fysiek uitgeput van hun werk thuiskomen, moe van sjouwen, trekken en sjorren, maar voor steeds meer mensen in de westerse samenleving is het ideaal van de bewegingloosheid zowat verwezenlijkt.

Maar er zijn ook risico's, zoals ooit is beschreven door Oek de Jong in een kort verhaal, `De onbeweeglijke Tze'. Een man zit in een klein kamertje, met leren riemen vastgesnoerd op een stoel achter een tafeltje en kijkt naar slechts een klein stukje muur. Hij wil nooit meer bewegen. Iedere beweging is hem onverdraaglijk omdat die hem afleidt van zijn eigen ordelijke gedachten. Het loopt slecht met hem af, doordat de ik-figuur tijdens een bezoek een insekt op de nek van de man plet. ,,Het reusachtige hoofd viel opzij en de hals scheurde ritselend open. Vanuit zijn kleren kwamen nu ontelbare insekten tevoorschijn gekropen, en ze rukten in slagorde op naar de scheur en de dode soortgenoot.''

Nu de westerse mens zijn ideaal bijna heeft verwezenlijkt en zijn brood verdient zonder lichamelijke inspanning, roept de natuur hem terug. De mens dreigt dicht te groeien. Bewegingsarmoede, bezweren deskundigen, is een van de factoren die de kans op hart- en vaatziekten op hogere leeftijd vergroot. ,,Je bloedvaten slibben eerder dicht, je hart wordt lui en kan niet goed pompen, en het houdt eerder op met kloppen'', zegt sportarts dr. F.J.G. (Frank) Backx van de sportkoepel NOC*NSF.

De roep om maatregelen klinkt. Bedrijfsartsen krijgen binnenkort het advies om bij periodieke keuringen en bij medische klachten niet alleen te informeren naar het rook- en drinkgedrag van hun patiënten, maar ook naar hun sportgedrag. Binnenkort begint er een dagelijks beweegprogramma op de televisie. Met name het midden- en kleinbedrijf zal in een campagne worden gewezen op de voordelen van sportende werknemers en het nut van fitnessruimten en bewegingsprogramma's. ,,We hoeven hier geen Japanse toestanden te introduceren, maar we moeten wel meer doordrongen raken van het nut van bewegen'', zegt Jan Casper van Beek, bedrijfsarts en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB).

De mens heeft in aanleg het meest veelzijdige bewegingsleven van alle diersoorten, schreef een aantal bewegingswetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen onlangs. Zij bedenken strategieën om mensen aan het bewegen te krijgen. ,,In vele motorische handelingen zijn sommige diersoorten meer gespecialiseerd dan de mens. Kangoeroes kunnen verder springen, dolfijnen kunnen sneller zwemmen, jachtluipaarden kunnen hogere topsnelheden bereiken en apen kunnen handiger klimmen. Maar geen enkele diersoort kan als een mens zoveel verschillende motorische handelingen leren beheersen en ze na elkaar en gecombineerd en langdurig uitvoeren.''

Doodzonde dus om dat bewegingspotentieel niet te benutten. Zo zullen de sportscholen voller raken met mensen die niet meer sporten omdat ze dat zo gezellig vinden of om hun strijdlust te botvieren, maar die sporten omdat ze anders te gronde zullen gaan. Bewegen als medicijn. De sport gaat een gouden toekomst tegemoet.