Overheid houdt laatste uitverkoop

De Nederlandse overheden houden uitverkoop. Staatsbedrijven worden op grote schaal op de effectenbeurs of aan grotere (buitenlandse) concurrenten verkocht. Kassa voor ruim 18 miljard gulden.

Tafelzilver, welk tafelzilver? Centrale, regionale en lokale overheden doen op ongekende schaal hun laatste bezittingen in de verkoop. Van elektriciteitsbedrijven tot automatiseerders en financiële instellingen, de overheden zitten volop in een goldrush die zijn weerga in Nederland niet kent.

Afgelopen weekeinde kondigde minister T. Netelenbos (Verkeer & Waterstaat) de volgende kandidaat aan: Luchthaven Schiphol kan volgend jaar worden geprivatiseerd. Wanneer Schiphol op de Amsterdamse effectenbeurs op 5 miljard gulden wordt gewaardeerd ontvangt de overheid als grootaandeelhouder zo'n 4 miljard gulden. De gemeente Amsterdam wordt een miljard gulden rijker.

Volgend jaar gaat de overheid ook met KPN om de tafel zitten om te zien hoe de toekomstige relatie tussen het voormalige staatsbedrijf en zijn grootste aandeelhouder (44 procent van het kapitaal) eruit moet zien nu de mondiale telefoniemarkt in een ongekende proces van liberalisatie, fusies en overnames zit.

De verkoop van bedrijven in de publieke sfeer (nutsbedrijven) en van staatsdeelnemingen, zoals Hoogovens en automatiseerder PinkRoccade is traag op gang gekomen. Nederland kende nooit zo'n uitgebreide verzameling staatsbedrijven als Frankrijk, Italië of het Verenigd Koninkrijk, terwijl de ideologie van privatiseren niet zo intens was als onder Britse premiers als Thatcher. De derde vertragende factor was het ontbreken van gretige kopers: het volkskapitalisme van ,,kleine'' particuliere beleggers heerst nog maar een jaar of vijf in Nederland.

In 1989 bracht de overheid staatsbedrijf DSM (chemie) naar de effectenbeurs, maar toen was het voor de financiële wereld vijf jaar wachten op de volgende grote kluif: KPN (telecommunicatie en post). De links-liberale coalitie heeft het proces sindsdien echter versneld. Privatisering appelleert aan de liberale liefde voor een smalle en efficiënte overheid, en dat laatste aspect is ook in PvdA-kring populair.

,,Ik vind het als belastingbetaler eigenlijk wel prettig dat de gelden die door mij aan de overheid toevertrouwd zijn, op een manier worden besteed waarbij kwaliteit en doelmatigheid goed verankerd zijn'', zegt premier Kok in het onlangs verschenen Twintigste jaarboek voor het democratisch socialisme.

Eerder dit jaar verkocht de overheid zijn meerderheidsbelang in de Nationale Investeringsbank aan de pensioenfondsen ABP en PGGM. In de zomer ging 30 procent van automatiseerder PinkRoccade naar de effectenbeurs: opbrengst 300 miljoen gulden. Onlangs verdween ook het staatsbelang van 13 procent in Hoogovens uit de boeken: internationale beleggers betaalden de staat 575 miljoen gulden. De overheid verbrak zijn relatie na de fusie van Hoogovens met British Steel.

In de pijplijn zitten: Schiphol en de beursgenoteerde bedrijven KPN (staatsbelang 40 miljard gulden waard) en TPG (waarde van staatsbelang ruim 12 miljard).

De opbrengsten van de centrale overheid verbleken bijna bij de goudkoorts onder provincies en gemeenten: zij verdienen bijna 16 miljard gulden. Daarvan komt bijna 13 miljard uit de verkoop aan buitenlandse concurrenten van drie elektriciteitsbedrijven. Daarbij passen twee kanttekeningen. De verkopende aandeelhouders moeten nog betalen voor een aantal onrendabele contracten uit het verleden en de opbrengst van Epon vloeit niet direct toe aan overheden, maar aan twee overheidsbedrijven. Bouwfonds Nederlandse Gemeenten levert de lokale overheden 2,7 miljard op.

Wat doen ze met het geld? Het rijk lost staatsschuld af, de meeste provincies en gemeenten hebben nog geen bestemming vastgesteld.