De Haagse Staat

VVD-ESSAYIST HEEFT NOG GEEN OPVOLGER...

Het gat dat de essayist/politicus Frits Bolkestein heeft achtergelaten sinds zijn vertrek naar Brussel, is nog niet opgevuld. De leider van de liberalen verscheen met grote regelmaat op de opiniepagina's van kranten en verzamelde zijn beschouwingen in bundel na bundel. Van zijn opvolger Dijkstal is pas één keer een wat meer fundamentele beschouwing verschenen, over het klassieke liberale thema van de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Bolkestein is de uitzondering gebleven in de weinig ideologische politieke cultuur van Nederland waarin een premier als Wim Kok gedijt. ,,Ik kan nou eenmaal beter praten dan schrijven'', zegt Kok deze week in Elsevier.

Of heet de opvolger van Bolkestein misschien Jan Marijnissen, zijn ideologische tegenpool? De fractieleider van de SP werkt, samen met de schrijver Karel Glastra van Loon, aan een boek met interviews over de oorlog in Kosovo en de dillemma's van humanitaire interventies. Titel: De laatste oorlog. De SP was de enige fractie in de Tweede Kamer die zich verzette tegen het NAVO-ingrijpen in voormalig Joegoslavië. Het boek zal worden besloten ,,met een uitvoerig essay over de Nederlandse rol in internationale conflicten'', kondigt uitgeverij Veen vast aan. Maar er staat nog geen letter op papier. Dat moet de komende weken gebeuren. ,,Ik heb dit jaar erg weinig aan het kerstreces'', aldus Marijnissen.

Of is toch Bram Peper de beste kandidaat voor Bolkesteins opvolging? De minister van Binnenlandse Zaken grijpt het kerstreces aan om zich opnieuw aan een essay te wijden. Het onderwerp is nog niet bekend. Peper zal het stuk dit keer niet direct richten aan zijn collega's in het kabinet, zoals hij in de zomer deed in een vertrouwelijk stuk, dat al snel op Internet was te lezen. Premier Kok was niet gecharmeerd van Pepers non-paper. In een veelomvattend betoog wees Peper fijntjes op het gebrek aan krachtig leiderschap in de politiek. Peper is nu van plan zijn nieuwe essay te laten verspreiden onder zijn ambtenaren, tijdens de nieuwjaarsreceptie van het departement van Binnenlandse Zaken.

...MET OF ZONDER SPOOKSCHRIJVER...

Ook GroenLinks-fractieleider Paul Rosenmöller, die net als Kok niet bekend staat om zijn grote affiniteit met the vision thing, profileerde zich onlangs als denker. In de Machiavelli-lezing keerde hij zich ferm tegen de `leiderschapsverleiding', waaraan Peper zich volgens Rosenmöller overgeeft. De roep om krachtig leiderschap staat de polderpoliticus van GroenLinks tegen. Opvallend is dat Rosenmöller, ondanks zijn drukke bestaan, een aantal pas uitgekomen boeken blijkt te hebben verwerkt. Aan de lezing is op de achtergrond dan ook een flinke bijdrage geleverd door beleidsmedewerker Hans Schoen en fractiecoördinator Tom van der Lee.

Niet alleen Rosenmöller maakt gebruik van ghostwriters, ook Bolkestein was daar een meester in. In Bolkesteins biografie van Max van Weezel en Leonard Ornstein, zegt Tom van der Maas, oud-voorlichter van de VVD: ,,Ik schat dat hij een derde van zijn artikelen zelf heeft geschreven.'' Bolkestein maakte voor zijn `schrijffabriek' gebruik van fractieleden, medewerkers van het wetenschappelijk bureau en redacteuren van het blad Liberaal Reveil. Van der Maas: ,,Maar alle teksten die van anderen waren, werden door hem tot achter de komma gelezen.''

...EN VAN MIERLO AARZELT

Naast het genre van het politieke essay is er ook nog de politieke bekentenisliteratuur. Ook die traditie is in Nederland niet sterk ontwikkeld. Politieke dagboeken en memoires blijven een schaars goed. Van de fractieleiders van de paarse coalitie valt op dit punt vermoedelijk niet veel te verwachten. Dijkstal, Melkert noch De Graaf houdt een dagboek bij. D66-leider De Graaf maakt wel regelmatig persoonlijke aantekeningen. De Graaf: ,,Ik hou daarin bij wat er tijdens gesprekken wordt gezegd, bijvoorbeeld tijdens de formatie of in het Torentjesoverleg.'' De aantekeningen dienen vooral als geheugensteun in het dagelijkse werk. Maar het kan ook een prachtige bron zijn voor historici, beseft De Graaf. ,,Ik heb altijd een sterke belangstelling gehad voor de parlementaire geschiedenis. Maar ik heb er nog niet over nagedacht of ik ooit iets met die aantekeningen zal gaan doen.''

Wie wel binnenkort een dagboek publiceert, is Marjet van Zuijlen, secretaris van de PvdA-fractie. In augustus lekte uit dat Van Zuijlen in gesprek was met het ministerie van Economische Zaken over een overstap. Haar aangekondigde boek Retour Nijmegen-Den Haag leek toen even haar afscheid van de politiek te worden. Dat is nooit de bedoeling geweest, zo bezweert Van Zuijlen. Na de affaire besloot ze langer door te gaan met het dagboek, om ook die episode te beschrijven. ,,Ik durfde een paar dagen de straat niet meer op, omdat ik dacht dat iedereen het erover had.'' Behalve een politiek dagboek is Van Zuijlens boek ook een persoonlijk relaas over het jaar waarin ze is getrouwd en van Amsterdam naar Nijmegen verhuisde. Van Zuijlen: ,,Ik beschrijf hoe moeilijk het is om, als je het werk als Kamerlid goed wilt doen, tijd over te houden voor vrienden en voor theater. Ik ben flink aan het klagen en zeuren. Het is een echt vrouwenboek.'' Vooraf heeft Van Zuijlen het manuscript aan Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven laten lezen. Zij moest bekijken of Van Zuijlen met haar, naar eigen zeggen, `dwangmatige eerlijkheid', geen mensen voor het hoofd stoot. Van Nieuwenhoven heeft niets gevonden.

Van Zuijlens fractiegenoot Rob Oudkerk heeft de publicatie van het dagboek dat hij bijhield als lid van de Bijlmerenquêtecommissie een jaar uitgesteld. Oudkerk: ,,Ik wil eerst wat meer afstand nemen. Het wordt interessanter als je boven de materie kan gaan hangen.'' Hij is van plan om de conclusies van de commissie zo te herschrijven, dat het minder makkelijk voor kabinet en Kamer zou zijn geweest om daar afstand van te nemen. ,,Achteraf vind ik dat we de conclusies strikt feitelijk hadden moeten houden. Dan had niemand daarvoor kunnen weglopen. Het is toch heel interessant om eens op te schrijven hoe die conclusies er dan uitzien.'' Hij verzekert dat van uitstel geen afstel zal komen. ,,Het boek komt er, nog voordat ik de politiek uit ben.''

En hoe zit het de memoires van Hans van Mierlo, de oprichter van D66, de vader van de paarse coalitie? De twijfelaar Van Mierlo weet nog niet of het er van zal komen. ,,Ik heb nog geen plannen, maar ik sluit het ook niet uit. Ik maak een enkele keer een aantekening, maar ik ben nog niet echt begonnen. Misschien doe ik het wel, misschien niet.''

Redactie: Peter de Bruijn.

De Tweede Kamer is met kerstreces. Deze rubriek keert terug op maandag 17 januari 2000.