`Opvang asielzoekers is een plicht'

Harry van den Bergh is de nieuwe voorzitter van VluchtelingenWerk Nederland. Hij kwam om stelling te nemen.

Uitbarstingen zoals in Kollum vindt hij ,,neo-fascisme''. Protesten tegen de komst van een asielzoekerscentrum, zoals in Elst: ,,bekrompen'' en ,,gevaarlijk''. Oud-Tweede-Kamerlid Harry van den Bergh (PvdA), deze week gekozen tot voorzitter van VluchtelingenWerk Nederland, ziet ,,vreemdelingenhaat'' in Nederland. Het baart hem zorgen.

Van den Bergh: ,,De plicht om asiel te verlenen wordt meer en meer als last beschouwd. De vrees voor grote aantallen, de angst beduveld te worden. Het politieke klimaat is veranderd. Eerst werd gezegd: we hebben een humanitaire plicht. Nu lijkt het: zo min mogelijk mensen erin.''

Maar er wordt gezwendeld. Is het verwijt niet te makkelijk?

,,Natuurlijk wordt er gezwendeld. Dat mag niet beloond worden. Maar ik constateer dat het draagvlak voor de opname van asielzoekers afneemt en ik vind niet dat integere asielzoekers daarin meegesleurd mogen worden. Dat is onaanvaardbaar.''

Is dat afnemende draagvlak, zoals u het constateert, een probleem voor VluchtelingenWerk?

,,Een groot probleem. Stel je een afdeling in een kleine plaats voor, die plotseling met weerstand wordt geconfronteerd. Wij moeten agressiever en zelfbewuster opkomen voor het respect voor vluchtelingen. Actiever deelnemen aan het publieke debat. Wij zijn veel te afwezig. En de politiek moet incidenten zoals in Kollum scherp veroordelen. Dat is niet gebeurd.''

Er gaat aan de vestiging van een asielzoekerscentrum bijna altijd protest vooraf.

,,Ja, dan zie ik groepen die eigenlijk zeggen: Nederland moet geen offers brengen. Ik vind het bui-ten-ge-woon onaangenaam. De ondertoon is verzet tegen het feit dat onze maatschapij een ander karakter krijgt. Een afkeer tegen de verandering van een rustige, witte samenleving naar een maatschappij met andere culturen, een beetje minder wit. Er ligt een grote plicht bij de politiek om duidelijk te maken dat wij te allen tijde de plicht hebben om asielzoekers op te vangen.''

VluchtelingenWerk moet miljoenen bezuinigen en er is onduidelijkheid over de strategie. Een van de discussiepunten is of de hulp moet worden beperkt tot `echte' vluchtelingen. Wat vindt u?

,,VluchtelingenWerk moet in principe vertrouwen hebben in de integriteit van asielzoekers. Dus het onderscheid tussen echte en niet-echte vluchtelingen maken wij niet. Dat doen de immigratiedienst en de rechter. Wij verlenen hulp tot er een definitieve uitspraak is.''

De lokale afdelingen zijn nogal autonoom naast het centrale bestuur. Stel dat een afdeling iets doet dat tegen de lijn van het bestuur ingaat. Wat dan?

,,Ik moet bekijken waarom er bij een deel van de afdelingen zo'n wantrouwen is tegen het bestuur. Ik wil met heel veel mensen gaan praten. De sfeer is niet goed. Dat moet eerst opgelost worden. En ik wil geen sancties; dat past niet bij deze organisatie. Er wordt gezegd dat de bestuursstijl van Jan Nico Scholten (oud-voorzitter, red.) heel autoritair was. Daar moeten we vanaf. Ik wil een volstrekt open klimaat, overleg en overeenstemming. En als er dan iets is afgeproken, moet iedereen ook bereid zijn dat te accepteren. Want ik ben wel gericht op resultaten.''

In de verenigingsraad van VluchtelingenWerk zitten organisaties die tot de oprichters behoren. Zij hebben de afgelopen periode gedreigd met opstappen, enkelen hebben dat gedaan. Wat gaat u daaraan doen?

,,Ik mag niet vooruitlopen op de conclusies van een extern adviesbureau dat nu de organisatie doorlicht. Maar er is wel een vreemde situatie. VluchtelingenWerk heeft niet echt een heldere, democratische structuur. In de raad zitten leden, de lokale afdelingen, en de oprichters. Maar dat je oprichter bent geweest, betekent volgens mij niet per se dat je meedoet in de besluitvorming. Eigenlijk denk ik dat degenen die de verantwoordelijkheid dragen, de lokale afdelingen dus, ook de besluiten moeten nemen.''

Diezelfde verenigingsraad heeft u met 65 procent van de stemmen tot voorzitter gekozen.

,,Ik had er wel de pest over in. Ik ben gevraagd voor deze functie en vervolgens word ik onderdeel van allerlei problemen in de verenigingsraad. Sommigen hadden iets tegen mij persoonlijk. Dat kan. Anderen zeiden: er moet nu geen voorzitter gekozen worden, want de organisatie wordt net doorgelicht. Dat is bepaald niet onzinnig. Nou ja, het zij zo. Nu met de neuzen in dezelfde richting en aan het werk.''

Waarom wilt u het eigenlijk?

,,O, dat is simpel. Ik vind de zaak echt belangrijk. Dat zal wel met mijn joodse achtergrond te maken hebben. Na de Tweede Wereldoorlog is er bij de opvang veel misgegaan. Ik wil dat als het ergens goed fout is, zoals in Kosovo, dat wij dan onze verantwoordelijkheid blijven nemen.''