Koffiehuisschaak

De tekening die hier is afgedrukt, wekt gemengde gevoelens op. Hij stond in het boekje Luftmenschen van Michael Ehn en Ernst Strouhal met het onderschrift `antisemitische karikatuur, omstreeks 1910'.

Inderdaad springen de antisemitische stereotypen in het oog. De kromme neuzen en het gebrek aan arische ernst van de schakers, die hun mond niet kunnen houden. De krant op de voorgrond kondigt een schaaktoernooi aan, waarvan baron Rothschild beschermheer is. Er zijn vette prijzen te winnen. Dat hoort er ook bij, de joden spelen om geld. Weliswaar waren er in 1910 ook veel beroepsspelers die niet joods waren, maar die hadden volgens de tekenaar blijkbaar geen geld nodig.

Hoewel hij er alles aan heeft gedaan om te laten zien dat het op deze schaakclub niet pluis is, mist hij zijn doel. Wat een gezellige club is dat! Wat gaat het er levendig toe. Ik zou meteen lid worden. Zoals hier, zo hoort schaken gespeeld te worden.

Luftmenschen gaat over de geschiedenis van de schaakcafés in Wenen. Tussen schaakclub en schaakcafé bestond daar weinig onderscheid, want de meeste clubs kwamen bijeen in een groot café.

De geschiedenis van de Weense schaakcafés is een rijke geschiedenis met een droevig slot. Het gaat er nu heel wat minder levendig toe dan in 1910.

Het Café Museum aan het Karlsplatz in Wenen was het laatste café dat als ontmoetingsplaats voor schakers nog een beetje leek op de glorieuze Weense schaakcafés van voor de oorlog. De schakers hadden een mooie zaal dicht bij de ingang. Ik ben er wel eens binnengelopen. Het was vol en er werd sterk geschaakt.

In 1997, zo leer ik nu van Ehn en Strouhal, werd de schaakzaal veranderd in een niet-roken zaal. De schakers werden naar een klein kamertje achterin verplaatst, vlak voor de toiletten. Er wordt meer op fruitautomaten gespeeld dan geschaakt.

Het contrast tussen het rijke verleden en het arme heden is niet overal zo groot als in Wenen, maar erg goed met de traditionele schaakclubs gaat het nergens. In Nederland hebben ze steeds minder leden. Er zijn veel oorzaken voor aangewezen en een daarvan is de bloei van de Internetschaakclubs.

Ik kwam laatst weer eens in het Amsterdamse schaakcafé Gambiet. Laat ik niet zeuren, het is een prettig café. Maar wat deden de sterkste spelers die daar aanwezig waren? Ze zaten voor een computer en speelden op de Internet Chess Club.

Volgens de nieuwe FIDE-wereldkampioen Alexander Chalifman zijn er over een jaar of vijf nog maar een of twee gewone toernooien per jaar. De rest wordt dan op het Internet gespeeld. Leuk is anders en het nut ervan zie ik ook niet zo goed in, want reiskosten blijven er toch. Bij iedere schaker thuis moet een wedstrijdleider gezet worden om te zien of er niet gespiekt wordt.

Verschrikkelijk toekomstbeeld: een toernooi spelen op je computer, met alleen een wedstrijdleider en een dopingcontroleur in de kamer. Maar misschien heeft Chalifman gelijk: Kasparov heeft voor februari al een groot Internettoernooi aangekondigd.

De volgende partij werd nog op een gewoon toernooi gespeeld, het Europees landenkampioenschap in Batoemi, maar met een beetje goede wil past het hier toch, omdat het een voorbeeld is van het superieure koffiehuisschaak waar Shirov in uitmunt. Vermetel en onbezorgd, met een stukoffer waarvan hij de consequenties waarschijnlijk niet kon voorzien.

Een vriend die mij mijn feilen toont, wees me er overigens op dat ik vorige week schreef dat het kampioenschap van de vrouwen in Batoemi door Slovenië was gewonnen. Het was Slowakije. ,,Ze horen voor jou zeker bij de categorie `nieuwe landen die je niet hoeft te kennen'', merkte die vriend op. Maar zo was het niet, Slovenië zat in mijn hoofd omdat een Sloveense Website de uitslagen van Batoemi goed bijhield. Ik besef dat mijn excuus erg lijkt op dat van de klassieke sergeant-instructeur die eerst volhield dat water kookt bij negentig graden en later toegaf dat hij in de war was geweest met een rechte hoek, maar het is niet anders.

Wit Shirov (Spanje)-zwart Damljanovic (Joegoslavië)

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 a7-a6 8. 0-0-0 Lc8-d7 9. f2-f3 Ta8-c8 10. h2-h4 h7-h6 11. Lg5-e3 h6-h5 12. Pd4-b3 b7-b5 13. Dd2-f2 Dd8-c7 14. Kc1-b1 Tc8-b8 15. Le3-g5 Pc6-e5 16. f3-f4 Pe5-g4 17. Df2-f3 b5-b4 18. Pc3-e2 Lf8-e7 19. Pe2-g3 a6-a5 20. Pb3-d2 g7-g6 21. Pd2-c4 Ld7-c6 22. Lf1-d3 0-0 23. Df3-e2 d6-d5 24. e4xd5 Pf6xd5

(Diagram)

25. Ld3xg6 f7xg6 26. De2xe6+ Kg8-h7 27. f4-f5 g6xf5 28. Lg5xe7 Pd5xe7 29. Pg3xh5 Lc6-d5 30. Td1xd5 Pe7xd5 31. De6xd5 Tb8-d8 32. Dd5-e6 Dc7-f7 33. Ph5-f4 Td8-d4 34. Pc4-e5 Pg4xe5 35. De6xe5 Tf8-d8 36. Th1-c1 Td4-d1 37. Pf4-e6 Td1xc1+ 38. Kb1xc1 Td8-g8 39. Pe6-g5+ Tg8xg5 40. h4xg5 Kh7-g6 41. De5-f6+ Zwart gaf op.

De volgende partij is op de Internetschaakcub ICC gespeeld. Kasparov zou daar vorig jaar een demonstratiematch van vluggertjes tegen Peter Svidler spelen en bereidde zich voor met trainingspartijen onder het pseudoniem Dahlia. Hij speelde tegen iemand die zich had ingelogd onder het pseudoniem PBS. Een zeer sterke speler, en Kasparov besefte na een tijdje dat dit Peter Borisovitsj Svidler moest zijn. Tegen de man met wie hij een match zou spelen, speelde hij toevallig ook zijn trainingspartijen.

De volgende is fraai voor een vijf-minutertje.

Wit PBS (Svidler)-zwart Dahlia (Kasparov)

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 e7-e5 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Lc1-g5 a7-a6 8. Pb5-a3 b7-b5 9. Lg5xf6 g7xf6 10. Pc3-d5 f6-f5 11. c2-c3 Lf8-g7 12. e4xf5 Lc8xf5 13. Pa3-c2 0-0 14. Pc2-e3 Lf5-e6 15. Lf1-d3 f7-f5 16. 0-0 Ta8-a7 17. Dd1-h5 Ta7-f7 18. g2-g4 e5-e4 19. Ld3-c2 Pc6-e5 20. Pd5-f4 Le6-d7 21. Lc2-b3 f5xg4 22. Pf4-e6 Ld7xe6 23. Lb3xe6 Dd8-f6 24. Le6xf7+ Tf8xf7 25. h2-h3 Df6-e6 26. h3xg4 Tf7-f6 27. Kg1-g2 Pe5-d3 28. Dh5-h4 Pd3-f4+ 29. Kg2-g1 h7-h5 30. g4-g5 Pf4-h3+ 31. Kg1-h1 Tf6-f3 32. Dh4xh5 Ph3xf2+ 33. Kh1-g2 Tf3-h3 34. Dh5-e2 De6-e5

(Diagram)

35. Tf1-g1 Th3-h2+ 36. Kg2-f1 Pf2-h3 37. De2-g4 Ph3xg1 38. Kf1xg1 Th2xb2 39. Dg4-c8+ Lg7-f8 40. Dc8-h3 De5xg5+ 41. Kg1-h1 Dg5-h6 42. Ta1-g1+ Kg8-h7 43. Dh3xh6+ Lf8xh6 44. Pe3-d5 Lh6-g7 45. Tg1-g2 Tb2xg2 46. Kh1xg2 Kh7-g6 47. Kg2-f2 Kg6-f5 48. Kf2-e3 a6-a5 49. Pd5-e7+ Kf5-e6 50. Pe7-c6 d6-d5 Wit gaf op.