Het echte WAO-debat

Niet voor het eerst gaat de ruzie bij de WAO weer over de `jobs for the boys'. Met alle Unfug van de laatste weken zal een betere organisatie van de WAO wel moeten wachten tot iedereen in de volgende eeuw weer tot organisatorisch benul komt. Minister Klaas de Vries heeft een nieuwe schets – meer is het nog niet – gemaakt, maar deskundige Maarten Dijkshoorn van Nationale Nederlanden waarschuwt met recht tegen de grote, ambtelijke organisatie die alle keuringen zou gaan doen voor de WAO. Omdat de ambtenaren in het nieuwste plan wel mogen keuren en herkeuren, maar niet bevoegd zijn om de cliënten ook te helpen, blijft het grote probleem van de eindeloze overdracht van dossiers levensgroot aanwezig. Daarom is de laatste schets van De Vries slechter dan de paragraaf uit het regeerakkoord die voorstelde om alle belangrijke zaken in handen te laten van private organisaties, maar daarin een aantal artsen een ambtelijke bevoegdheid te geven. Minister De Vries zou naar Valkenswaard kunnen gaan om te zien hoe het `loodsmodel' uit het regeerakkoord al lang goed werkt in een andere sector. Een paar grote transportfirma's hebben daar een klein kantoor van de douane op het terrein, zodat de vrachtwagens uit Spanje of Oost-Europa ter plaatse kunnen worden bekeken door een functionaris met een ambtelijke pet. De loods op een schip was ook een goed voorbeeld van een deskundige met een officiële bevoegdheid in een niet-ambtelijke omgeving.

In Amerika heb ik precies dezelfde oplossing gezien bij de uitvoering van de Bijstandswet. Daar boeken sommige gemeenten spectaculaire successen met het uitbesteden van de hulp aan bijstandsmoeders. Cursussen, banenmarkten en ook hulp aan mensen die voor het eerst weer werken zijn de verantwoordelijkheid van deskundige bedrijven als `Goodwill Industries' of `Maximus' die een contract hebben met de gemeente om zo veel mogelijk mensen te helpen. Maar ook de VS zijn niet zo wild-west dat een private organisatie het recht heeft om een sanctie op te leggen aan iemand die zwart werkt. Dus lopen in het gebouw van de uitvoerende instantie mensen rond met een gemeentelijke aanstelling die bevoegd zijn om belangrijke handtekeningen te zetten. De cliënten zien niet eens dat de leidster van de cursus `sollicitatietraining' geen ambtenaar is en de collega die de uitkering parafeert wel in dienst is van de gemeente. Niet-ambtelijke specialisten en ambtelijke `loodsen' werken zij aan zij en dat is wel eens lastig voor het personeelsbeleid, maar natuurlijk veel prettiger voor de cliënten. En gaat het daar niet om?

Minister De Vries zou dus heel goed de garantie kunnen geven: `elke beslissing met officiële consequenties wordt genomen door iemand met een officiële aanstelling' zonder daarvoor een nieuwe ambtelijk super-GAK in het leven te roepen. Nog steeds denken sommige politici dat een kolossale landelijke organisatie het beste recept is om tot efficiëntie te komen. Een computer voor alle studenten in Groningen leek vijftien jaar geleden ook een goed idee, totdat die computer maanden achter raakte met het verwerken van de gegevens en botweg niet meer bereikbaar was.

Niemand kan dus blij zijn met een extra, ambtelijke organisatie voor de WAO, ook niet omdat nu al te veel instanties elkaar voor de voeten lopen. Nederland heeft regels voor het medisch beroepsgeheim en die hebben door de politiek helaas slecht onderkende gevolgen voor de beste organisatie van de zorg voor zieke mensen. We kunnen dat zien aan het feit dat bij Akzo-Nobel en nog een aantal heel grote bedrijven de uitval naar de WAO niet meer is dan ongeveer een derde van het landelijk gemiddelde. Niet omdat de bedrijfsartsen bij Akzo strenger zijn dan elders of omdat daar nooit iemand ziek wordt, maar omdat de onderneming de bedrijfsartsen voorziet van een royaal budget en volle bevoegdheden. De arts mag een Akzo-werknemer met rugpijn al na twee weken doorsturen naar een rugadviescentrum en toezeggen dat Akzo de rekening betaalt. De collega-arts bij een Arbo-dienst heeft daar het geld niet voor, en kan vanwege het medisch beroepsgeheim ook niet aan de werkgever in detail uitleggen wat er aan de hand is en hoe de behandeling moet beginnen. Akzo-Nobel, DSM en nog een paar multinationals hebben hun bedrijfsartsen die zak met geld gegeven omdat de ervaring heeft geleerd dat het bedrijf zo uiteindelijk geld en verdriet kan sparen, en dat is dan nog ongerekend de besparing voor de gemeenschap omdat zo veel minder mensen langdurig moeten leven van een uitkering.

De nieuwe schets van De Vries voor een landelijke, ambtelijke organisatie gaat helaas de andere kant op met nog meer dossiertransport tussen organisaties die de cruciale medische gegevens niet eens in het dossier mogen opnemen (zie het nieuws deze week over het waardeloze akkoord tussen Arbo-diensten en verzekeraars). Het zou minister De Vries sieren – en politiek uiteindelijk ook slim zijn – om eerlijk toe te geven dat de privatisering van de Arbo-diensten een grote sof is geworden. Bedrijven zijn cynisch en zoeken dus de goedkoopste Arbo-dienst; de Arbo-dienst moet dure artsen vervangen door goedkope telefonistes, en voorzover de Arbo-dienst al iets nuttigs leert over de zieke werknemer, mag die kennis weer niet beschikbaar komen voor de instanties die het geld en het belang hebben om de patiënt te helpen.

Daarom is dit in een notendop mijn suggestie voor de WAO: in het eerste ziektejaar een verbeterde Arbo-dienst die zo veel mogelijk lijkt op de interne dienst bij Akzo of DSM en die – daar is een wetswijziging voor nodig – de artsen een budget geeft dat net zo royaal is als bij de multinationals. Na het eerste ziektejaar een verbeterd GAK met artsen op de werkvloer volgens het `loodsmodel' die een keer het complete dossier overnemen van de arts bij de verbeterde Arbo-dienst. Dat GAK moet alle uitkeringen gekapitaliseerd op de balans zetten – opnieuw een wetswijziging vereist – om zo steeds helder te kunnen zien hoe duur het is wanneer iemand te laat of te weinig wordt geholpen om uit de WAO te komen. Commerciële verzekeraars die zelfstandigen aanvullend verzekeren tegen invaliditeit werken allemaal op die manier. Tenslotte moet in de wet `REA' nog een artikel worden toegevoegd dat ruimte biedt voor permanente subsidies op de loonkosten wanneer iemand wel kan werken maar niet meer de productiviteit kan opbrengen van een gezonde werknemer. Ook daar geldt trouwens dat Akzo, DSM en sommige andere bedrijven daar al jaren ruimte voor bieden en dat het rijk dat met een aanvulling op de wet overal zou moeten honoreren.

Drie cruciale veranderingen in drie wetten die stuk voor stuk niets meer doen dan succesvolle praktijken kopiëren die al in Nederland hun nut bewezen hebben. Ik zou niet weten waarom op termijn de WAO dan landelijk niet zou kunnen conformeren aan de praktijk bij de genoemde bedrijven en verzekeraars. Zeshonderdduizend minder WAO-ers: de ambitie die past bij een nieuw millenium.