Geen vlucht zal ik vergeten

Tussen Belgrado en Skopje

Foto's van de oorlog om Kosovo

NRC Handelsblad fotografen Maurice Boyer en Oleg Klimov deden dit voorjaar verslag van de oorlog in Kosovo. Dit fotoboek (87 blz.) is te bestellen door fl.29,95 (incl. verzendkosten) over te maken op postbankrekening 2896 t.n.v. PCM Landelijke Dagbladen b.v.acties, Postbus 2104, 1000 CC Amsterdam, o.v.v. fotoboek. Bij betaling per girotel of bankrekening graag uw adresgegevens vermelden.

Nederlandse f-16-piloot:

Eenendertig missies heeft hij in zijn f-16 boven Joegoslavië gevlogen. 'En ik zal er mijn leven lang niet één vergeten.' De Nederlandse vlieger, die op de vliegbasis Leeuwarden uitleg geeft over de precisiebombardementen op Servische doelen, wil alleen anoniem praten, uit angst voor Servische represailles.

Toen operatie Allied Force losbarstte, vloog 'Koenraad' bij de Amerikaanse luchtmacht. Hij had er met laserapparatuur leren omgaan, waarmee geleide bommen nauwkeurig naar hun doel worden gedirigeerd. De Nederlandse f-16's op de Zuid-Italiaanse basis Amendola kregen de apparatuur versneld geleverd. De luchtaanvallen met Nederlandse lasergeleide bommen begonnen op 28 april. De geleide bommen zien er op een tv-scherm uit als kleine zwarte puntjes die altijd getweeën in hun doel ploffen.

De navo-regie was strak: 'Als ik een tank zag, moest ik dat eerst 'naar boven' doorgeven.' En dat gold ook voor de rules-of-engagement, de gedragslijnen. 'De plaatsen waar in de heuvels vluchtelingen zaten, waren op de kaarten aangegeven. Die boxen werden dagelijks bijgehouden.'

De doelstelling om onbedoelde schade, materieel of menselijk, te voorkomen, beperkte de vrijheid van de piloten bij het uitvoeren van de vluchten. Koenraad kwam een aantal keren met volledige wapen-lading terug, omdat hij het doel niet kon vinden. 'Als bewolking de laser zou blokkeren, zou de bom stuurloos verder vliegen. Dus moest ik soms onverrichter zake terug.'

Dat er ondanks deze behoedzaamheid af en toe iets grondig mis ging, zit hem ook niet lekker. 'Natuurlijk baalden we van die missers, zoals met die trein die over die brug reed - daar waren geen Nederlandse toestellen bij, trouwens. Maar daar is gewoon niks aan te doen. Noem het bedrijfsongevallen.' Persoonlijk konden de piloten deze 'bedrijfsongevallen' betreuren, officieel trof hen geen blaam. 'De leiding had van tevoren iedere verantwoordelijkheid voor collateral damage op zich genomen.'

Koenraad twijfelt geen moment wie er verantwoordelijk was voor de aanval op het vluchtelingenkonvooi waarbij tientallen slachtoffers vielen. 'Dat waren wij niet. Punt. Je hebt de beelden gezien. Die tractoren met aanhangers zaten vol kogelgaten en er lagen overal hulzen. Bommen hadden daar niks mee van doen.'

De eigen veiligheid speelde bij de navo-vluchten een grote rol. De jachtbommenwerpers bleven meestal boven de vijf kilometer. Koenraad maakt zich nog kwaad over de manier waarop deze voorzichtigheid in de pers is afgeschilderd. 'De pers suggereerde voortdurend dat het ergens laf was om op 15.000 voet te blijven vliegen. Je vliegt dan inderdaad boven het plafond van de Joegoslavische luchtdoelartillerie. Maar wat ze er n¡et bij vertelden, was dat het bereik van de luchtdoelraketten veel hoger ligt. Je wil niet weten hoe vaak er op me is geschoten. We zagen heel vaak stipjes omhoog komen. Eén keer kwam er op nog geen 150 meter een sam-6 langs. Dat was echt kantje boord.'

Wat vindt Koenraad van de berichten dat de navo-piloten vooral opblaastanks en houten vliegtuigen hebben bestookt? 'Eerlijk is eerlijk: sommige decoys zijn zo goed gemaakt dat je het verschil niet ziet. Dus onze bommen zullen daar vast wel eens op terecht zijn gekomen. Maar het enige wat telt is dat het Servische leger zich heeft teruggetrokken.'