Flits-aio's

In de regel krijgen promovendi vier jaar de tijd om hun doctorstitel binnen te halen. Bij Rechten in Leiden vinden ze dat het in sommige gevallen veel sneller kan. De opkomst van de flits-aio.

IIN HET E.M. Meijers Instituut aan de Witte Singel in Leiden brandt dezer dagen tot diep in de nacht licht. Rogier Raas, assistent in opleiding bij deze onderzoeksschool van de juridische faculteit, legt er de laatste hand aan zijn proefschrift over merkenrecht. Over een week moet het – afgezien van registers, etc. – af zijn: 1 januari begint hij op het vermaarde advocatenkantoor Stibbe Simont Monahan Duhot in Amsterdam. De promotie is naar verwachting tegen de zomer.

Tot zover niets opvallends. Toch is Raas een bijzonder geval: hij schreef zijn proefschrift in dertien maanden. Na zijn afstuderen vroeg zijn begeleider Feer Verkade, hoogleraar auteurs- en informatierecht, of hij zijn scriptie op korte termijn wilde uitbouwen tot een volwaardige dissertatie. ``Eigenlijk was al in kannen en kruiken dat ik het advieswerk zou ingaan'', zegt Raas. ``Maar het idee van een snelle promotie sprak mij aan. Bovendien leende mijn onderwerp – wanneer lijken twee merken juridisch te veel op elkaar – zich bij uitstek voor een snelle promotie: het is goed afgebakend en omdat het actueel is kan enige haast geen kwaad.''

Raas is een zogeheten flits-aio: assistenten in opleiding die in ijltempo een proefschrift fabriceren. Vorig jaar had Mirjam Elferink, ook bij Verkade, maar negen maanden nodig. De derde flits-aio, van Verkade en zijn collega Schuyt, moet over pakweg een half jaar klaar zijn en een vierde – met een andere promotor – staat in de startblokken. Allen zijn of waren verbonden aan het Meijers Instituut.

``Dat het initiatief tot de flits-aio's juist van Verkade is uitgegaan is heel belangrijk'', zegt Carel Stolker, hoogleraar-directeur van het Meijers Instituut. ``Hij heeft een sterke band met zijn studenten, laat ze zien hoe leuk wetenschap is, heeft geen bezwaar tegen omvangrijke scripties en zet zich enorm in voor zijn promovendi. Het gevaar dat je bij flits-aio's natuurlijk loopt, is dat er gezegd wordt: zie je wel, rechten is geen serieuze studie. Als een aanstormend hoogleraar zich met flits-aio's zou inlaten zou je nog kunnen denken dat hij of zij een mogelijkheid zoekt om te scoren. Maar Verkade is een gewaardeerd lid van de Akademie van Wetenschappen en heeft een onberispelijke staat van dienst.''

KEURSLIJF

Het Meijers Instituut betaalt zijn flits-aio's uit de eerste geldstroom. Stolker: ``Bij NWO lukt zoiets nooit. Om te beginnen ben je een jaar verder eer je weet of je onderzoeksaanvraag gehonoreerd wordt en aio's kunnen er alleen in een keurslijf van vier jaar. Flits-aio's passen uitstekend in het idee van de ondernemende universiteit, in een marktgerichte benadering. Flexibilisering van het promotie-onderzoek is een goede zaak. Er lijkt een nieuwe generatie studenten te zijn opgestaan. Ze kunnen overal terecht. Mediagenieke advocatenkantoren zijn ons vaak voor, met masterclasses, met reisjes naar het buitenland. Aio's zijn moeilijk te krijgen, steeds zijn we te laat. Om die reden proberen nu we als instituut veelbelovende studenten met een scouting-systeem eerder te traceren en bieden we ze wetenschappelijke stages aan. Ik heb er altijd wel twee of drie rondlopen. Sommigen schrijven hun eigen onderzoeksvoorstel.''

Flits-aio's hebben een duidelijk toekomstbeeld. Ze kunnen de advocatuur in, hebben aanbiedingen in die richting op zak, maar willen zich toch op niveau met wetenschap bezig houden. Stolker: ``Dan moet zo'n promotie-onderzoek niet te lang duren. Dat kan als je via je scriptie een uitstekende startpositie hebt, je geen onderwijs hoeft te geven en je je niet inlaat met het organiseren van congressen. In korte tijd promoveren komt wel vaker voor – Drion, de oud-vicepresident van de Hoge Raad, deed er in de jaren vijftig een half jaar over. Nieuw is dat het Meijers Instituut die mogelijkheid expliciet waardeert en er structuur aan geeft. Vooraf kijken we steeds nauwkeurig of de planning haalbaar is. Flits-aio's vergen veel begeleiding, maar niet meer dan een gewone aio in vier jaar krijgt. Daarbij is het een voordeel dat we aan de Witte Singel in een knus oud pand zitten, waar mensen tot onder de hanenbalken werken, schrijven en met elkaar discussiëren. We lunchen met zijn allen, er zijn borrels in de tuin, dat schept een band. Maar het aantal flits-aio's zal beperkt blijven. Er zijn ook promovendi die het juist leuk vinden om zich in de breedte te ontwikkelen en het kan best zijn dat je bij bepaald empirisch of statistisch onderzoek wat meer tijd nodig hebt dan vier jaar.''

Flits-aio Raas zegt het afgelopen jaar met plezier op het Meijers Instituut te hebben doorgebracht. ``De stress heeft nooit toegeslagen, ook nu niet. Wel heb ik mijn kennissen wat uit te leggen. Maar heeft een gewone aio die met een nieuw onderwerp begint wel zoveel meer onderzoekstijd? Die moet zich een half jaar inlezen terwijl ik een deel van het werk tijdens mijn scriptie-onderzoek verricht heb. Goed onderwijs geven vergt zeeën van tijd en besturen en regelen kost ook gauw een half jaar. Resteert een jaar of twee, zoveel meer is dat nu ook weer niet.''