EEN PITBULL DIE NIET MEER LOSLAAT

De Russische tafeltennisster Elena Timina (30) strijdt dit weekeinde om een olympisch startbewijs voor de Spelen van Sydney. De dubbelspecialiste woont al zes jaar in Amsterdam, maar ze zal nooit voor Nederland willen pingpongen. ,,Ik was Russisch, ik ben Russisch, ik blijf Russisch.''

In haar Amsterdamse nieuwbouwflat worden de leefomstandigheden van een gemiddeld Russisch gezin aardig nagebootst. Het huishouden van Elena Timina is doordrenkt met oosterse sferen. Russische muziek en Russische literatuur liggen wijdverspreid in de volle huiskamer. Haar Russische dubbelpartner Irina Palina loopt met een walkman over de gang. Haar zoontje Andrej Vladimir kruipt met speelgoed door de kamer. Haar zuster Jana heeft de logeerpartij van zeven maanden zojuist afgesloten. ,,Als het aan mij ligt, heb ik elke nacht logés over de vloer. Maar ik ben helaas met een Nederlandse man getrouwd'', zegt Elena Timina met een ironische glimlach.

Ze is gewend met een grote groep in een benauwde ruimte te bivakkeren. In Moskou woonde ze met de hele familie in een klein appartement. ,,Met mijn ouders, mijn zuster, mijn oma plus Alzheimer en met een hondje.'' Ze praat verstaanbaar Nederlands met die typisch Russische tongval. Soms zoekt ze naar de juiste formulering en gaat ze over in het Engels. ,,Life is not so brainless easy'', verwijst ze naar de gemakzucht van de gemiddelde Nederlander.

Ze oogt vermoeid van alle trainingsuren en wedstrijddagen die sinds een maand of tien gepaard gaan met het gedeelde ouderschap. Ze is na de bevalling vele kilo's afgevallen. ,,En ik was al niet de dikste'', zegt de tengere tafeltennisster met gevoel voor understatement. Ze heeft de gevolgen van een baby krijgen onderschat. ,,Als topsporter ben je gewend dat de anderen zich aan jou aanpassen. Je leeft heel egoïstisch. Nu moet ik me aanpassen aan dat kleine mannetje. Ik moet ook net zo gezond leven als hij: goed eten, goed slapen en veel frisse lucht inademen.''

Haar eigen jeugd bracht ze door in Kazachstan, een van de grotere staten in de voormalige Sovjet-Unie. Haar joodse grootouders werden door Stalin naar Balhaz gedeporteerd, een stad gebouwd door intellectuelen uit de grote steden van Rusland. Omdat haar gescheiden moeder in Moskou een lerarenopleiding volgde, werd Elena tot haar zevende bij haar opa en oma ondergebracht. ,,Toen ik mijn man een paar jaar geleden wilde laten zien waar ik ben opgegroeid in Kazachstan, kreeg ik de realiteit onder ogen. Het vakantiekamp bleek een soort concentratiekamp te zijn. Heel armoedig allemaal.''

Terug in haar geboortestad Moskou kwam Timina spelenderwijs in aanraking met de pingpongtafel. Op de school waar haar moeder les gaf, was ook een gelegenheid om te tafeltennissen. Vanwege haar relatief lange gestalte werd ze niet geschikt geacht voor turnen of kunstschaatsen, twee takken van sport die hoger in aanzien stonden bij de partijleden in het Kremlin. ,,Die sporten waren voor mij een hopeloze missie'', zegt ze nu. ,,Toen ik een batje in mijn handen kreeg gedrukt, had ik meteen het goede gevoel.''

Timina kreeg naar eigen zeggen geen voorkeursbehandeling als talentvolle sportster. ,,Ik kreeg alleen meer respect dan in Nederland. Op school waren de leerlingen heel trots op mijn prestaties. Na een overwinning hingen er altijd papieren met gelukwensen in het klaslokaal. Alleen het laatste schooljaar had ik geluk. Toen hoefde ik vanwege een belangrijk toernooi geen examen te doen.''

In strijd met de vele vooroordelen over de communistische heilstaat zat Timina niet op een speciale sportschool. Ze genoot nauwelijks privileges. ,,Mijn moeder wilde dat ik goed onderwijs kreeg en mijn trainer begreep dat met haar wens niet te spotten viel. Die sportscholen in de Sovjet-Unie waren allemaal nep. Daar leerde je niks behalve sporten.''

Timina ontwikkelde zich dankzij haar vechtlust en verdedigende speelwijze tot een internationale topspeelster. Bij de Europese kampioenschappen won ze in 1990 en 1994 een zilveren medaille in het dubbelspel met haar vaste partner Palina. Bij de Olympische Spelen van Barcelona (1992) en Atlanta (1996) bereikte het tweetal de kwartfinales. Met de Russische landenploeg veroverde ze in 1994 de Europese titel en de wereldbeker. Sinds 1992 speelt ze als professional in het buitenland. Twee jaar voor de Engelse club Grove, twee jaar voor het Drentse De Treffers, twee jaar voor het Franse Bordeaux en sinds vorig jaar voor NAK/Den Helder.

,,Ik ben puur voor het geld naar het Westen gegaan'', vertelt de speelster die reeds als junior roebels verdiende voor haar armlastige familie. ,,Ik wilde een eigen woning kunnen betalen en dat was in Moskou onmogelijk. Mijn vertrek naar Engeland was zeker geen politieke keuze. Ik heb een fantastische jeugd gehad in Moskou. Veel sporten, veel vriendinnen, veel feesten'', zegt ze met een blik die heimwee verraadt. ,,Nee, heimwee heb ik niet meer. Ik heb het te druk om veel aan vroeger te denken.''

Op de ochtend van het vraaggesprek blijkt ze niet op de hoogte van het laatste nieuws over Tsjetsjenië. Ruim honderd Russische militairen zijn gedood tijdens de eerste aanval op de hoofdstad Grozny. Timina slaat haar bruine ogen neer. ,,Het is vreselijk. Er is een ramp gebeurd. Ik heb geen mening over de problemen in Tsjetsjenië. Ik verdiep me niet genoeg in de politiek. Er zijn daar geen journalisten die de waarheid kunnen vertellen. In een oorlog zijn alleen maar verliezers.''

Als talentvolle tafeltennisster reisde Timina naar bijna elke staat in de Sovjet-Unie. Ze zat min of meer opgesloten in de speelzaal en kreeg weinig indrukken van de buitenwereld. Ze kan zich niet precies herinneren of ze ook in Tsjetsjenië heeft gespeeld. Bezoeken aan Armenië en Litouwen staan haar nog helder voor de geest. In de Baltische staat verbleef ze tijdens de Olympische Spelen van 1980. Ze was nauwelijks op de hoogte van de prestaties in Moskou. ,,Ik herinner me van die zomer alleen de begrafenis van de zanger Vladimir Vysotski. Zijn dood maakte veel meer indruk in het culturele leven dan de Olympische Spelen.''

Haar voorliefde voor Russische muziek en Russische literatuur heeft ze van huis uit meegekregen. Haar moeder is lerares in de Russische taal en letterkunde. ,,Alle boeken die hier in de kast staan, zijn van mijn moeder afkomstig.'' Timina vertelt met passie over de werken van Boris Pasternak en Boelat Okoedzjava. ,,Het hangt van mijn stemming af, welke boeken ik mooi vind. In de winter lees ik serieuze boeken, wanneer het sneeuwt en ik gezellig in mijn eentje met een glas cognac naar buiten staar. In de zomer lees ik liever detectives op het strand.''

Ze heeft de luxe in het Westen met gemengde gevoelens ervaren. Ze roemt de Nederlandse gezondheidszorg die de mensenlevens verlengt. ,,Mijn oma kan hier misschien wel 110 worden in plaats van 100.'' Haar zoontje wordt in materieel opzicht in de watten gelegd. Maar of hij daar een beter mens van wordt, betwijfelt Elena Timina. ,,In Nederland doe je alleen dingen als je het leuk vindt. Het leven wordt hier te gemakkelijk gemaakt. Iedereen is voor zichzelf bezig. Ik heb nog nooit zoveel ikke ikke gehoord als in dit land.''

Deze individualisering heeft volgens Timina nadelige gevolgen voor het bedrijven van topsport. ,,Talenten ontstaan uit een hecht collectief'', weet ze uit ervaring. Haar mening wordt in het Nederlandse pingpongwereldje niet altijd even serieus genomen. Ze is nu eenmaal uit een politiestaat afkomstig. Liever verwijst ze naar de sportbeleving in Zweden en Duitsland. ,,Daar is de bond wél professioneel bezig. En je denkt toch zeker niet dat topspelers als Waldner of Rosskopf simpele zielen zijn die minder met hun sport bezig zijn dan Heister of Keen? De Zweden en Duitsers passen wel in het bondsbeleid. Waarom zou dat in Nederland niet kunnen?''

Ze vertelt over de discussies die ze met haar vriendin en trainingspartner Bettine Vriesekoop voert. ,,Zij was een beest in de goede zin van het woord. Maar ze was alleen geïnteresseerd in haar eigen prestaties. Je kunt best een bijzonder mens zijn, maar waarom kun je niet normaal doen tegen anderen? Hetzelfde geldt voor Keen en Heister. Prima jongens met een prima karakter, maar het is jammer dat ze helemaal hun eigen weg gaan. Voor de bond telt alleen het heden, maar de toekomst is veel belangrijker.''

Ze is verbaasd dat Vriesekoop, die met haar naam en faam voor extra sponsors en extra inkomsten kan zorgen, geen sleutelrol vervult bij de nationale bond. Zelf zou Timina zich ook verdienstelijk kunnen maken voor de tafeltennisjeugd. ,,Ik ben net een pitbull die niet los laat. Verdedigen is ook een kunst. Maar wie kan hier nu goed verdedigen? Ik ben de enige die jonge meisjes kan helpen met de ballen terugslaan. Maar de mannen van de bond weten me blijkbaar niet te vinden.''

Ze hekelt het negativisme van de betrokkenen en heeft medelijden met de bondscoach die het samengeraapte zooitje bij elkaar moet schrapen. ,,Iedereen is hier altijd zo snel beledigd. Niemand luistert naar elkaar. De trainer is onder deze omstandigheden een prostitué of een stripfiguur.''

Nooit heeft Timina overwogen voor de Nederlandse bond te spelen. Ze is één keer informeel benaderd. Maar ze had geen zin om de vriendenploeg van Rusland te verruilen voor het Hollandse allegaartje. Ze dubbelt al vijftien jaar met Palina, met wie ze zich dit weekeinde hoopt te plaatsen voor de Olympische Spelen van Sydney. Mocht ze de kwalificatiewedstrijden succesvol afsluiten, dan speelt ze in Australië onder de Russische vlag. Elena Timina is nog steeds trots op haar vaderland. ,,Ik was Russisch, ik ben Russisch, ik blijf Russisch.''