De Siamese tweeling van Paars II

Ze zijn elkaars tegenpolen. In politieke stijl verschillen ze sterk, in persoonlijkheid ook. Maar als fractieleiders van de PvdA en de VVD zitten ze aan elkaar vast als een Siamese tweeling. Samen vormen ze de ruggengraat van Paars II. Beiden staan ze aan het einde van hun eerste volle jaar als fractieleider. Allebei zijn ze druk doende hun gezag te vestigen.

Opvallen doen ze zeker: de VVD-leider werd deze week door collega-Kamerleden uitgeroepen tot `politicus van het jaar', vorig jaar ging de eer naar zijn PvdA-collega. De ene draagt het aureool van `kroonprins', de ander wordt nog regelmatig beoordeeld als een `tussenpaus'. Ad Melkert en Hans Dijkstal: ze zijn al een heel eind, maar ze zijn `het' nog niet helemaal.

Ad Melkert (Gouda, 1956) is een aanvaller. Hij verkent voortdurend de grenzen van het regeerakkoord. Als er niks is geregeld, zoals over nieuwe gasboringen onder de Waddenzee, steekt hij heel pragmatisch over naar de oppositie. Melkert poneert dat het `uit' moet zijn met de privatiseringsdrift en de grondspeculatie.

Hans Dijkstal (Port Said, 1943) opereert als een verdediger. Hij richt zich op consolidatie. Met de (liberale) tijdgeest mee en de (gunstige) opiniepeilingen in de rug verkeert hij in een riante positie. Het isolement van de VVD tegenover een `linkse' Tweede Kamer waardeert hij vooralsnog als een splendid isolation: veilig apart staan om straks nog groter te kunnen groeien.

Ad Melkert had het in het afgelopen jaar een paar keer flink moeilijk. Partijgenoten schreven in maart de matige uitslag van de Statenverkiezingen op zijn conto. Had hij niet geroepen dat uitgeprocedeerde asielzoekers zonder pardon moesten terugkeren naar hun eigen land? Na de premier-bonus van Kok vreesden PvdA'ers de Melkert-malus. Maar Melkert ging ogenschijnlijk onverstoorbaar verder. Bij de afwikkeling van de Bijlmer-enquête zag hij zich geplaatst tegenover fractiegenoten die graag ministers naar huis wilden sturen, waarmee ze een kabinetscrisis riskeerden. Melkert overtroefde een `bende van vijf', hield de fractiegelederen gesloten en de coalitie intact.

Ook Dijkstal had een kwestie in eigen huis: de kwestie-Wiegel. Dijkstal kon niet verhinderen dat Wiegel – tegen zijn uitdrukkelijke advies – het correctief referendum in de senaat blokkeerde. De crisis die D66 daarop uitlokte, was voor Dijkstal een blessing in disguise: de VVD-achterban schaarde zich als één man achter zijn politiek leider.

Als ministers van Kok-I leerden Melkert en Dijkstal elkaars kracht waarderen. Melkert zag vice-premier Dijkstal succesvol opereren als verzoener van strijdige partijbelangen. Dijkstal zag Melkert bezig als een sterke vakminister die met ijzeren geduld zijn zaken uitonderhandelde. Al bewaart Melkert misschien betere herinneringen aan het ministerschap. Minister Melkert heeft zijn naam gegeven aan de banen die hij schiep. Dijkstal was de minister die zocht naar politieagenten die hij niet kon vinden.

Melkert is de koele `dossiervreter'. Dijkstal vaart blind op zijn intuïtie. Aan het einde van het jaar maken ze de balans op. Wat is de winst, wat is het verlies van 1999? Wat zijn hun plannen voor het jaar 2000? Zoek de zeven verschillen.