De Siamese tweeling van Paars 2

Woensdagmiddag aan het Binnenhof in Den Haag. Het bureau van Hans Dijkstal is leeg, schemerlampen branden, easy listening van Jean `Toots' Thielemans vult de werkkamer van deVVD-fractieleider.

Goed geregeerd

,,Er is het afgelopen jaar heel ordentelijk geregeerd. Ik heb nooit meegedaan aan al dat geklets over gebrek aan uitstraling van het kabinet en doormodderen en zo, waarover tot de zomer zo druk is gepraat. Paars I was begonnen met die euforie van: hè hè, eindelijk een kabinet zonder het CDA. Bij Paars II is het nieuwtje eraf. We hebben nu een gewoon kabinet dat gewoon goed regeert – niet meer en niet minder.

,,De Nederlandse economie heeft het in het afgelopen jaar veel beter gedaan dan werd verwacht. Zonder die groei zouden wij er hier in Den Haag heel anders bijzitten. Economische dynamiek wordt niet door regering en parlement gemaakt. Die is vooral te danken aan mensen die elders hard werken en geld verdienen. Wel kun je zeggen dat onze regeerakkoorden kennelijk voorwaarden scheppen voor de huidige voorspoed: begrotingstekort wegwerken, de lasten verlichten, problemen aan de onderkant van de arbeidsmarkt aanpakken – dat helpt flink mee natuurlijk.''

Crisis

,,De kabinetscrisis was een bedrijfsongeval. Uiteindelijk heeft die maar drie weken geduurd. De schade is zeer beperkt gebleven. Sterker nog, voor de VVD is de balans van de crisis positief. Het was een incident met een groot risico. Het had vreselijk uit de hand kunnen lopen. Dat hebben we in onze partij ook wel eens meegemaakt. Per saldo krijgen wij nu, als nieuwe fractie, in de partij te horen: knap gedaan, goed overeind gebleven. Wat leek op verlies, is winst gebleken.''

Leiderschap

,,Als opvolger van Bolkestein is het opgeruimde klimaat in de partij voor mij dubbel zo prettig. Frits had een stevig profiel. Er werd verwacht dat wij in de opiniepeilingen iets zouden terugvallen, waarna we langzaam weer zouden opkrabbelen als ik het goed zou doen. Die terugval heeft zich niet voorgedaan. Ik heb er geen verklaring voor. Eigenlijk weten we heel weinig van het gedrag van kiezers en van mensen die aan enquêtes meedoen. Denken de mensen nu: Bolkestein was goed en die Dijkstal is ook goed? Of denken ze: De Hoop Scheffer is niks, De Graaf ook niet, dus dan die Dijkstal maar? Uit onderzoek blijkt nu weer dat mensen helemaal niet zo op politieke leiders stemmen.

,,En dan natuurlijk dat fantastische nieuws van deze week: `Dijkstal politicus van het jaar'. Ik weet best dat je dat met een hele grote korrel zout moet nemen. Maar het is natuurlijk een geweldig handelsmerk: het geeft een fijn gevoel in de achterban, ik word hier de hele dag oprecht van harte gefeliciteerd door de bode en de koffiejuffrouw.''

Schiphol

,,Ik maak me zorgen over de toekomst van de mainport Schiphol. Wij zijn deze kabinetsperiode begonnen met gezeur over cijfers, daarna kregen we gedoe over het gedogen van 20.000 vluchten, daarna die `milieucontouren' waarover maar geen besluit wil komen. We zullen zien wat de nieuwe kabinetsvoorstellen opleveren. Maar het politieke en maatschappelijke klimaat rond Schiphol is niet gunstig. Het overlegplatform, waarin alles zo keurig zou worden voorbereid, is ontploft. Nu krijg je weer dat iedereen in z'n eigen stelling wegkruipt: ministers, departementen, fracties, milieulobby's, de mensen met hun bomen in het Bulderbos. Dat werkt allemaal vertragend. Intussen dreigt de Amsterdamse mainport straks geen kant meer op te kunnen.''

Waddengas

,,Dat uitstel voor het Waddengas heb ik niet als verlies geïncasseerd. De gasboringen hadden we in de vorige competitie al verloren: zie de verkiezingsprogramma's van de verschillende partijen. Toen het CDA eenmaal de draai had gemaakt naar de PvdA en D66, was er voor ons geen redden meer aan. In die zin hebben we meer binnengehaald dan ik een half jaar geleden voor mogelijk heb gehouden. We stonden in deze wedstrijd bij rust met 5-0 achter, maar uiteindelijk is het 5-3 geworden. En straks gaat misschien het doelsaldo tellen: die gaswinning is nog niet van de baan.

,,Ik heb me in de discussie over het Waddengas vooral gestoord aan het gemak waarmee is gezegd dat er `gewoon' niet mag worden geboord. We praten hier wel over een reële dreiging dat de NAM met een schadeclaim van 700 miljoen komt. Daaraan wordt in het Kamerdebat geen woord vuil gemaakt. In dezelfde week is de Kamer te klein als het kabinet geen 10 miljoen zegt te kunnen vrijmaken voor de dak- en thuislozen. Daar wordt dan negen uur over gedebatteerd. Dat is een vorm van willekeur die ik niet kan begrijpen.''

Gezondheidszorg

,,In het regeerakkoord staan onvoldoende duidelijke afspraken over de zorg. Met de miljarden extra die er nu ingaan, wordt te weinig zichtbaar resultaat geboekt. De wachtlijsten worden niet korter, de thuiszorg, de gehandicaptenzorg, de verpleeghuizen: het blijft allemaal even moeilijk.

,,Ik wil niet uitsluiten dat er meer geld voor de zorg moet komen. Maar dat zal niet gebeuren zonder scherpe voorwaarden. Er spelen in de zorgsector ook enorme organisatorische problemen. Dat systeem krijg je niet op gang met extra geld. Integendeel, daarmee dek je de problemen juist af.

,,Er zit hier een duidelijke parallel met de sociale zekerheid in de jaren tachtig. Toen maakten we ons ook impopulair door op de weeffouten in het systeem te wijzen. Dat moet dan maar. De erkenning van ons gelijk komt vaak pas achteraf.''

Belastingplan

,,Voor ons telt vooral dat de tarieven in het nieuwe belastingstelsel over de hele linie omlaag gaan. Daar hebben we jaren voor geknokt!''

Begrotingsevenwicht

,,Het ziet ernaar uit dat de begroting in evenwicht komt. Alleen, we weten niet hoe structureel dat evenwicht zal zijn. Ik heb dus absoluut geen aandrang om alvast extra geld te gaan verdelen. Als er werkelijk ruimte is, zal ik graag meepraten. Wel heb ik één voorwaarde: de uitgaven en de inkomsten van het rijk blijven strikt gescheiden. Meevallende inkomsten moeten straks naar de staatsschuld en terug naar de burgers. De Zalm-norm is voor ons heilig.

,,Bij meevallende uitgaven, in de sociale zekerheid bijvoorbeeld, kunnen we nieuwe bestemmingen voor het geld zoeken. Maar als het erom gaat de uitgaven van het rijk weer structureel met miljarden te verhogen, dan doen we daar niet aan mee.''

Coalitie

,,Als je de geschiedenis van de Nederlandse politiek bekijkt, vind je twee overwegingen om vroegtijdig uit een coalitie te stappen. De ene is: de samenwerking gaat steeds stroever en er dienen zich andere meerderheden aan. De andere is: er komt zoveel ellende op ons af, laten we maar maken dat we wegkomen. Beide doen zich niet voor. De samenwerking in de coalitie verloopt goed en er lonkt voor ons geen andere combinatie. Bovendien valt er de komende jaren zoveel geld te verdelen dat we wel gek zijn als we nu zouden zeggen: we houden ermee op, dat geld laten we fijn door een ander uitgeven.

,,Uitglijden over bananenschillen is natuurlijk altijd mogelijk. Dan moet je denken aan Bijlmer- en referendumachtige toestanden. Voor nieuwe problemen in de Eerste Kamer ben ik niet zo bang. Bij het referendum lag het probleem in één fractie, namelijk onze senaatsfractie. Nu zit het in drie fracties. De coalitie beschikt in de Eerste Kamer over de kleinst mogelijke meerderheid van 38 zetels. Niemand kan gaan zitten schuiven als het er op aankomt. Er moet een theorie zijn die zegt: als iedereen in gevaar is, bestaat er geen gevaar.''

CDA

,,Ik zie dat het CDA weer water onder de kiel heeft, zoals De Hoop Scheffer voortdurend zegt. Maar de partij bevindt zich nog wel in een ondiepe sloot. In de enquêtes komen ze niet echt veel verder. Daarin staan ze stabiel, maar dan wel laag stabiel. Ik ben dubbel als het om het CDA gaat. Aan de ene kant moeten ze vooral niet te veel groeien. Aan de andere kant, als ik kijk naar werkbare meerderheden, blijft het wel een complicerende factor als het CDA deze omvang behoudt of zelfs nog verder terugvalt.''

Goede voornemens

,,Ik ga in het nieuwe jaar nog meer investeren in de nieuwe mensen in mijn fractie. Als leidinggevende heb je te zorgen dat je de mensen klaar hebt voor morgen. Het is voor mij een geweldig avontuur om zo snel mogelijk te weten wie wat kan. En wie echt wat kan, moet zich zo snel mogelijk profileren. Nieuwelingen hebben bij ons de begrotingen gedaan. Volgend jaar zullen we nieuwe mensen nog nadrukkelijker inzetten.''

www.nrc.nl/DenHaag

Meer uitspraken van de fractieleiders

Dijkstal en Melkert zijn te vinden via: www.nrc.nl/DenHaag.