De Siamese tweeling van Paars 2

Maandagavond laat in Amsterdam, in een zijkamer van de voormalige Lutherse Kerk. Ad Melkert is zojuist `gesticht' door de Den Uyl-lezing, van de Vlaamse socialist Vandenbroucke. Een reeks volgende gesprekspartners wacht bij de borrel na afloop. Ter zake.

Groei

,,Nu er zoveel extra geld in Nederland omgaat, lijken de problemen ook scherper aan het licht te komen. Ik hoor mensen zeggen: het gaat zo goed met de bedrijfswinsten en de particuliere inkomens, maar mijn kind zit intussen op een gammele school die nauwelijks wordt schoongemaakt, met veel te weinig pc's en te weinig andere leermiddelen. Hetzelfde zie je in de zorg. De voorzieningen zijn op veel plekken uiterst sjofeltjes. Mensen zien dat het land vergrijst. Ze maken zich terecht zorgen of ze straks wel de hulp kunnen krijgen die ze nodig hebben.

,,Gelukkig wordt er weer flink geïnvesteerd in het onderwijs en in de zorg. Dat is te danken aan het regeerakkoord van vorig jaar, dat echt een trendbreuk heeft gebracht. We hoeven niet meer te bezuinigen, er valt weer te investeren. Infrastructuur, een nieuw belastingstelsel dat `groener' is en arbeid stimuleert: het is allemaal hard nodig, het kost veel geld – en dat geld hebben we gelukkig kunnen vrijmaken. Maar we zijn er nog lang niet met de noodzakelijke investeringen in de samenleving.''

Crisis

,,Het incident over het referendum was absoluut geen crisis waard. Het kabinet had, door een samenloop van omstandigheden, nog niet kunnen laten zien dat het werkelijk een serieuze en belangrijke agenda heeft af te werken. Gelukkig is de afgelopen maanden goed zichtbaar geworden waar dit kabinet voor staat: sociale zekerheid, filebestrijding, mestprobleem oplossen, Schiphol.

,,De sporen van de kabinetscrisis zijn wat mij betreft niet helemaal uitgewist. Om te beginnen kan een coalitie zo'n crisis niet nog een keer overleven. En verder zijn er nogal wat bestuurlijke problemen blijven liggen die straks toch echt weer zullen opspelen. De Eerste Kamer moet zich nog uitspreken over de vorming van Twentestad. Er zijn urgente bestuurlijke en ruimtelijke problemen rondom Eindhoven en vooral Den Haag.''

Kosovo

,,De oorlog in Kosovo heeft mij het afgelopen jaar het zweet in de handen bezorgd. Ik maak deel uit van een generatie die is opgegroeid met vrede en bijna voortdurende vooruitgang in Europa. Ik ben zelf ook een overtuigd Europeaan. En dan word je met zo'n geweldsexplosie geconfronteerd.

,,Het was voor mij, als fractievoorzitter, ook extra zwaar om medeverantwoordelijkheid te dragen voor het uitzenden van Nederlandse militairen naar een oorlog. De oorlog is uiteindelijk goed afgelopen, gelukkig. Maar ik wacht met spanning op een evaluatie van het kabinet over Kosovo die ik heb gevraagd. Er valt nog veel te vragen over de kwaliteit van het scenario-denken bij de NAVO en over het verwachtingspatroon bij de exclusieve inzet van het luchtwapen.''

Bijmerenquête

,,Ik was voorstander van de Bijlmerenquête. Maar ik heb me er steeds tegen verzet dat er op voorhand werd gezocht naar schuldigen. Voorzitter

Meijer heeft laatst weer in een jaarboek gezegd dat ik de enquête heb gefrustreerd. Dat was echt recidive in de sector misplaatste opmerkingen. Er is beweerd dat ik met een machtswoord de fractie op één lijn heb gedwongen. Absoluut niet . Een week later, in het debat over dioxinekippen, heb ik wel een heel strakke lijn getrokken.''

Fractie

,,De onervarenheid van een aantal fractieleden is wel eens lastig. Ervaring weegt zwaar op momenten dat het politiek spannend wordt. Als Kamerlid moet je dan weten hoe de dynamiek van de politiek werkt. In spannende situaties merk je dat de doorstroming van Kamerleden te groot is. Het vak van Kamerlid verdraagt zich moeilijk met de trend die voorschrijft dat je jong, dynamisch en fris bent, dat je in je carrière snel van de ene plek naar de andere springt.''

Investeren

,,Nu het begrotingstekort is weggewerkt, moeten we de kans grijpen om komend voorjaar een stevige investeringsagenda op te stellen. Dat moeten we niet willen doen met een omgekeerde kaasschaaf-methode, zo van: we geven iedereen een beetje meer geld.

,,We moeten de extra uitgaven echt gaan koppelen aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product, in ieder geval voor het onderwijs. Op alle fronten moeten we nog veel meer investeren in Nederland-kennisland. We kunnen ons er onmogelijk bij neerleggen dat kleine kinderen uit allochtone gezinnen in hun eerste jaren al een achterstand in het onderwijs oplopen die ze nooit meer inhalen.

,,Extra geld voor onderwijs, zorg en infrastructuur dragen ertoe bij dat we een langdurige economische groei van minimaal drie procent kunnen waarmaken. Met die groei kunnen we op termijn de staatsschuld aflossen. Dat is de volgorde. First things first.''

Belastingplan

,,We steunen een lager toptarief bij de inkomstenbelasting omdat die deel uitmaakt van een samenhangend pakket. Zij het dat ik nog wel wil noteren dat we op dit moment 200 miljoen tekortkomen in de verrekening van een lager tarief met het schrappen van aftrekposten. En ieder procentpunt minder toptarief kost 150 miljoen. Daarover is het laatste woord nog niet gezegd. Ik weet dat de VVD zeer hecht aan een sterke verlaging van het toptarief. Maar dan is het wel van belang dat andere afspraken uit het regeerakkoord ook tot hun recht komen. Mensen met deeltijdbanen hebben ook recht op de arbeidskorting bijvoorbeeld.''

Fractieleider

,,Ik laat het graag aan anderen over om mijn stijl van leidinggeven te beoordelen. Ik wil verder kijken dan één termijn. Ik probeer strategische lijnen uit te zetten: lijnen die herkenbaar zijn voor iedereen, die ruimte geven aan de fractieleden. Ik weet heel goed: je kunt het als fractieleider niet in je eentje af.

,,Er wordt mij regelmatig gevraagd: kun je niet wat meer emotie laten zien? Daar heb ik wel begrip voor. Het leven is niet alleen opgebouwd uit rationele bouwstenen. En zo zit ik ook niet in elkaar. Misschien ben ik er, iets meer dan anderen, beducht voor dat emoties in de politiek snel vals kunnen zijn. De tranen van Karin Adelmund, laatst in de Kamer, waren authentiek. Maar ik heb een grondige hekel aan emoties die functioneel worden ingezet.''

Opvolging

,,Ik ervaar niet dat ik tegenover Kok een ondergeschikte positie inneem. Ik zie onze verhouding eerder als complementair. Natuurlijk is er altijd een grote mate van loyaliteit. Maar het is ook weer niet zo dat het woord van de premier altijd het zwaarst weegt. Ook de premier kan niet zonder omgevingsinspiratie.

,,Het is goed dat Wim Kok deze week heeft gezegd dat hij een derde termijn overweegt: dat geeft rust. Wat dat voor de toekomst van Ad Melkert betekent? Het belangrijkste voor nu is dat de PvdA nog altijd uitstekend uit de voeten kan met de huidige partijleider. Het zou goed zijn als de premier nog een flink aantal jaren zou kunnen bijtekenen. Ik heb altijd gezegd: onze missie is een zaak van lange adem.''

De sporen van de crisis zijn niet uitgewist

www.nrc.nl/DenHaag

Meer uitspraken van de fractieleiders

Dijkstal en Melkert zijn te vinden via: www.nrc.nl/DenHaag.