`Arm familielid' Macau is geen Hongkong

Zondagnacht komt Macau in Chinese handen. Anders dan bij de overdracht van Hongkong gaat dat gepaard met weinig emoties. Macau is eigenlijk al van China.

De scholieren kijken massaal de verkeerde kant op. Voor zeven en een halve piek verdrukken zij elkaar veertig minuten lang op de logge schuit die dagjesmensen uit Zhuhai en omgeving trakteert op een rondje Macau. Het is `kijken zonder handen', want aan wal mag niemand. Maar Macau, dat in de nacht van zondag op maandag na 442 jaar Portugees bestuur wordt overgedragen aan China, is zo dichtbij – vanaf de haven in Wanzai is het maar honderd meter zwemmen – dat vlagen baklucht uit de keukens van de restaurants in de stad voorbij komen waaien.

De scholieren hebben vooral aandacht voor elkaar; foto's maken en lol trappen. Een leuk dagje uit. ,,Macau?'', zegt een veertienjarige leerling die schor is van het schreeuwen, ,,daar is het niet half zo gaaf als Hongkong.'' Hij is er nog nooit geweest, maar na het opdreunen van wat vaderlandslievende plichtplegingen (,,heel China verheugt zich toch op de terugkeer van Macau?''), weet hij te vertellen dat er weinig te beleven is op het kleine stuk grond aan de zuidgrens van Zhuhai.

Voor de inwoners van boomtown Zhuhai heeft Macau geen speciale aantrekkingskracht. Tijdens gesprekken met de plaatselijke bevolking wordt de betekenis van Macau meestal vertaald in een vage armbeweging richting zuiden. De verklaring: ,,We hebben het goed in Zhuhai.'' Anders dan bij de overdracht van de Britse kroonkolonie Hongkong in 1997 staat de bevolking niet te springen om een leven aan `de andere kant'. ,,Je moet daar wezen waar geld valt te halen'', zegt een man met Lee Towers-bril in een uiting van het schaamteloze opportunisme dat Zhuhai, één van China's eerste Speciale Economische Zones, heeft groot gemaakt. In Macau is het blijkbaar slecht verdienen.

,,Zonder Zhuhai geen Macau'', zegt een groentenhandelaar die dagelijks zijn goederen per vrachtwagen over de grens naar Macau brengt. Macau is te klein voor de landbouw, en de 430.000 inwoners van de stad met de hoogste bevolkinsdichtheid ter wereld vullen hun magen met groenten en vlees dat in China wordt geproduceerd. Maar zo zwart-wit als de groentenhandelaar het stelt, is het niet, zegt een leraar van de Zhuhai School voor Onderwijs, de hoogste onderwijsinstelling in de stad. ,,Zonder Macau zou Peking niet op het idee zijn gekomen om van het onbetekenende gehucht dat Zhuhai twintig jaar geleden nog was, een zone te maken met economische experimenten en voorkeurspolitiek.'' Macau is wel degelijk belangrijk geweest voor de ontwikkeling van Zhuhai. ,,Maar inmiddels zijn we zo gegroeid, en is de Chinese economie zo toegankelijk geworden, dat het belang van Macau een beetje is verdwenen'', aldus de leraar.

De vice-burgemeester van Zhuhai, Zhou Benhui, gaat in gesprekken met de lokale pers zelfs een stap verder. Hij vergelijkt de toekomstige verhouding tussen Zhuhai en Macau met een oudere broer die uit piëteit een arm familielid te hulp schiet. ,,Na de overdracht zal Zhuhai de banden met Macau aanhalen, dat is onze plicht'', aldus Zhou. ,,Macau is een kleine stad met weinig inwoners, geen grondstoffen en een tekort aan internationale aantrekkingskracht. Zhuhai daarentegen is rijk en zal de economie van Macau nieuw leven inblazen.''

In Macau zelf wordt daar net zo over gedacht. Het nieuwe bestuur van de stad, dat in de vroege ochtenduren van maandag wordt ingezworen, ziet grote kansen waar de Portugezen die hebben laten liggen. De uitsluitend uit Chinezen bestaande leiding van de Speciale Administratieve Regio Macau (MSAR), die met goedkeuring van Peking is aangesteld, heeft anders dan haar Portugese voorgangers goede persoonlijke banden met het Chinese moederland. En aan beide zijden van de grens, die volgens de minigrondwet van het nieuwe Macau vijftig jaar zal worden gehandhaafd, is economische integratie een sleutelbegrip voor de toekomst.

Antonio Ng Kuok Cheong, het enige democratische parlementslid uit de 23-koppige Wetgevende Raad (parlement) van Macau, legt uit waarom er zoveel overeenstemming bestaat tussen de aantredende regering en de communistische politici in China. ,,In de afgelopen 32 jaar heeft de pro-China factie het feitelijk voor het zeggen gehad in Macau'', zegt Ng. Linkse activisten, die in 1966 aan het begin van de Culturele Revolutie de macht grepen maar door Peking werden teruggefloten, behielden hun invloed in de samenleving. ,,Deze groep mensen heeft actieve politieke participatie geweigerd, omdat ze het vertikten naast of met de Portugezen te regeren. Maar onder de bevolking zijn ze altijd populair gebleven, tot op de dag van vandaag.'' Via hen heeft Peking in Macau veel invloed kunnen uitoefenen. Dat lag anders in Hongkong, waar linkse sympathieën in de jaren zestig stevig werden onderdrukt.

Volgens Ng is China daarom ook sterk vertegenwoordigd in het bedrijfsleven van Macau. ,,Meer dan vijftig procent van het kapitaal in Macau komt uit China – rechtstreeks of in de vorm van schaduwbedrijven'', zegt Ng. Liu Bolong van de vakgroep voor sociale wetenschappen van de Universiteit van Macau bevestigt dat. ,,Ik denk dat er voor twintig miljard gulden aan Chinees kapitaal in Macau aanwezig is'', zegt Liu. ,,Een groot deel van dat geld is terug te vinden in de onroerendgoedmarkt.'' En hoewel de helft van de Macause economie afhankelijk is van de gokindustrie, waarop China weinig invloed heeft, leunt de andere helft op bedrijven met sterke banden met het Chinese vasteland. Liu: ,,China is al volop aanwezig in Macau.''

Ng vreest dat met het nieuwe bestuur aan de macht, Macau is gedoemd tot de status van een voorstad van Zhuhai. ,,Een bestuur dat wordt gedomineerd door de pro-Peking factie en dat de voorkeur geeft aan investeringen uit het Chinese vasteland, dient het belang van Macau onvoldoende'', aldus Ng. Het vertrek van de Portugezen juicht hij toe, maar met hen verliest Macau ook zijn internationale karakter en aantrekkingskracht. ,,Macau dreigt een plek te worden met historische karakteristieken, maar economisch uitgerangeerd'', aldus Ng.

Aan de overkant, in Zhuhai, is Macau dat al. Het nieuwste pretpark van de stad heeft China's koloniale verleden als thema. Duizenden toeristen worden daar dagelijks langs het Zomerpaleis van de Qing-keizers gevoerd, waar zij op ware grootte kunnen zien hoe mooi het paleis in Peking er uit zag voordat het in 1860 door Britse en Franse troepen met de grond gelijk werd gemaakt. Het park prijst zichzelf aan als `een belangrijke basis voor patriottisch onderwijs'. Aan de vooravond van het definitieve einde van `het tijdperk van vernedering' trekt De Hemelse Parel van China, een `groot panoramisch dansspektakel' waarin het verlies en de terugkeer van Hongkong en Macau worden gesymboliseerd door de belevenissen van een parel, een volle en aangedane zaal.