Sri Lanka stemt, maar niet voor vrede

De Tamil Tijgers en het leger van Sri Lanka zijn opnieuw verwikkeld in een bloedige confrontatie. Intussen maakt de bevolking zich op voor de presidentsverkiezing van komende dinsdag.

Het hutje van Zawar staat verscholen onder een woud van kokospalmen en bananenplanten, vlakbij de glinsterende lagune van Puttalam. Voor zijn deur, op een zanderige open plek in de jungle, spelen kinderen met een autoband en een zelfgemaakt cricketbat. Een paar waterpompen en wat kraampjes zorgen voor de eerste levensbehoeften van de driehonderd bewoners van de stille, tropische nederzetting.

Het zou allemaal heel idyllisch zijn als Zawar en zijn dorpsgenoten vrijwillig zouden zijn neergestreken in het vluchtelingenkamp aan de Srilankaanse westkust, even ten zuiden van het oorlogsgebied. ,,We kwamen hier vier jaar geleden'', zegt de oude moslim-Tamil uit Jaffna, het schiereiland waar de Tamil Tijgers hun hoofdkwartier hadden tot het regeringsleger de rebellen, en honderdduizenden burgers, eruit joeg. ,,Ik wil terug naar Jaffna'', zegt hij. ,,Maar eerst moet er vrede komen. Kijk naar de kinderen hier – ze zijn geboren en opgegroeid in een orgie van geweld. Ze hebben malaria en andere ziektes, en er is gebrek aan medische hulp. Voor de ouderen zijn er geen banen. Zij zijn allemaal slachtoffers van de haat tussen de Tamils en de Singhalezen.''

De opleving van de burgeroorlog heeft de laatste weken opnieuw diepe wonden geslagen – zowel bij de Tamil-minderheid als bij de Singhalese meerderheid. Sinds president Chandrika Kumaratunga eind oktober vervroegde presidentsverkiezingen uitschreef, stierven aan het front in het noorden van het eiland enkele duizenden soldaten, Tamil-rebellen en burgers in een burgeroorlog die sinds 1983 zo'n zestigduizend levens heeft geëist.

In een bliksemoffensief in november heroverden de Tijgers in drie dagen tijd een gebied waarvoor het regeringsleger, 120.000 man sterk, tweeënhalf jaar had moeten vechten. De schokkende serie nederlagen in het gebied dat bekend staat als de Wanni kwam keihard aan bij de Srilankaanse bevolking, die week in week uit in de staatskranten leest dat de oorlog bijna voorbij is. Het leger omschreef het verlies van vele honderden vierkante kilometers terrein als een tactische terugtrekking – en de dodentallen in de buitenlandse media waren overdreven. ,,Het maakt eens te meer duidelijk dat niemand deze oorlog kan winnen'', zegt Zawar. Hoewel hij Tamil is, wil hij geen onafhankelijke Tamilstaat, zoals de Tijgers. ,,Alleen maar vrede. Maar door de aanhoudende oorlog steunen steeds meer gewone Tamils de strijd van de Tijgers.''

Dat is precies wat president Kumaratunga, tevens minister van Defensie en opperbevelhebber van de strijdkrachten, wilde voorkomen toen zij vijf jaar geleden de verkiezingen won. Maar haar geprojecteerde onderscheid tussen de Tamil-bevolking en de separatistische Tamil Tijgers is sinds haar aantreden steeds verder verschrompeld. Bij de vorige verkiezingen kreeg Kumaratunga veel stemmen van de Tamils. In sommige Tamil-districten, zoals Batticaloa aan de oostkust, scoorde ze 90 procent. ,,We hoopten dat ze echt vrede zou stichten. Maar die hoop is de grond in geboord door de werkelijkheid'', meent Zawar.

Van de wittebroodsweken tussen Kumaratunga en de Tamil Tijgers, zoals de relatie vlak na haar verkiezing in 1994 werd omschreven, is niets meer over. Dat bleek drie weken geleden toen de leider van de Tijgers, Velupillai Prabhakaran, in zijn jaarlijkse toespraak op `Martelaarsdag' voor de illegale radiozender Voice of Tigers het bewind van Kumaratunga omschreef als de ,,ergste vorm van tirannie en onderdrukking'' in het etnische conflict tussen de Tamils en de Singhalezen tot nu toe.

Met andere woorden, Prabhakaran gaf de ruim drie miljoen Tamils (achttien procent van de bevolking) het advies niet meer op Kumaratunga en haar Volksalliantie (PA) te stemmen. Aangezien ook de meeste gematigde Tamil-partijen in de politiek Kumaratunga de rug toekeerden, is haar terugkeer uiterst onzeker geworden. De vraag is of oppositieleider Ranil Wickremesinghe van de Verenigde Nationale Partij (UNP), genoeg kan profiteren van de ommekeer in de Tamil-politiek.

,,Bent u Tamil of Singhalees?'', vraagt een jonge soldaat aan elke Srilankaanse chauffeur bij de versperring langs de weg naar de hoofdstad Colombo. De Singhalezen mogen doorrijden, de Tamils krijgen nog een serie andere vragen en onderzoekende blikken in hun voertuig. ,,We worden vaak onbeschoft behandeld en in onze bewegingsvrijheid beperkt'', zegt Ganeshamurti, een 41-jarige zakenman. In de Tamil-gebieden rondom de frontlinie kunnen Tamils nauwelijks reizen, in Colombo wordt het reizen volgens de Tamils bemoeilijkt door politie en leger. ,,Sommige Tamils worden mishandeld als ze niet meewerken met de politie. In Colombo moeten alle Tamils speciale papieren bij zich hebben om zich te identificeren. In vijf jaar heeft Kumaratunga niets voor elkaar gekregen.''

Deze week schrapte de regering de speciale legitimatieplicht voor Tamils in de hoofdstad, een maatregel die bedoeld was om de jacht op `terroristische zelfmoordcommando's' van de `Zwarte Tijger-eenheid' te vergemakkelijken. Maar haar geste, een week voor de verkiezingen, is wat laat – en iets te doorzichtig, zeggen de Tamils.

Ook de Singhalese bevolking heeft weinig lof voor de regering van Kumaratunga, die in 1995 onder het motto `Oorlog voor Vrede' een serie grootscheepse offensieven begon tegen de Tamils; eerst in Jaffna en, na de herovering van het schiereiland, langs de zuidelijke jungleweg ernaartoe. Tegelijkertijd probeerde zij via wijziging van de grondwet de Tamil-provincies in het noorden en oosten meer autonomie te geven. Beide initiatieven mislukten; voor de gemiddelde Srilankaan veranderde er sinds 1994 niets – behalve dat duizenden kinderen wees werden en duizenden ouders hun kinderen verloren.

,,Door de slepende oorlog hebben de Singhalezen de Tamils steeds verder van zich vervreemd'', zegt Jasmiya, een Singhalese marketingdeskundige die vroeger veel in Jaffna werkte. ,,De minderheden noemden zich een paar jaar geleden nog Srilankanen. Nu noemen de Tamils zich Tamils, en de moslims zich moslims. Vrede is verder weg dan ooit.''