Nieuwe kongsi in Moskou: Poetin samen met hervormers

Vlak voor de verkiezingen van zondag is in Moskou een nieuwe kongsi gesmeed: premier Poetin heeft ex-premier Kirijenko aan de borst gedrukt. Diens partij maakt nu kans op zetels, en Poetin lijkt een ijzeren regeerstijl met een liberale economie te willen combineren.

De bokser en de judoka hebben elkaar gevonden. Sergej Kirijenko, Ruslands jeugdige ex-premier die zijn overtollige energie thuis op een boksbal afreageert, gaat de huidige premier Vladimir Poetin, in bezit van een zwarte judoband, begeleiden op weg naar de Kremlin-troon.

De 37-jarige Kirijenko, die anderhalf jaar geleden tot zijn schrik door Boris Jeltsin letterlijk in de veel te grote regeringszetel werd gedrukt, mag de jeugdafdeling van de `partij van de macht' aanvoeren. Als ex-premier (zijn tegenstanders noemen hem ,,Kinder Surprise'') staat hij aan het hoofd van de Unie van Rechts, een vergaarbak van jonge markthervormers die het bij het grote publiek helemaal hebben verbruid. Door aan de leiband van het IMF te lopen zouden ze met hun pro-Westerse voorkeur Rusland in de economische afgrond hebben geduwd. Het rechtse blok van Kirijenko leek dan ook de kiesdrempel (van 5 procent) zondag niet te zullen halen.

Dat veranderde eind september toen Anatoli Tsjoebais, promotor van Rechts en brein achter Ruslands privatiseringen (`de roof van de eeuw'), zich ineens ontpopte als een Tsjetsjenenhater. Het lukte hem de Unie van Rechts van de liberale Jabloko-partij te onderscheiden door de oorlog van premier Poetin ondubbelzinnig te steunen. Tijdens een tv-debat schold hij Jabloko-leider Grigori Javlinksi uit voor ,,landverrader'', omdat die in het Tsjetsjeense conflict een gevechtspauze van dertig dagen had voorgesteld. Tsjoebais toont geen greintje mededogen met het Tsjetsjeense volk: als hoofd van Ruslands samenwerkende energiebedrijven sloot hij de stroomtoevoer naar Tsjetsjenië af, om enkele weken later als overwinnaar in een lange zwartleren jas door de straten van de ,,bevrijde'' Tsjetsjeense stad Goedermes te paraderen. In de peilingen klom de Unie van Rechts van 3 procent in de zomer tot 5 procent in oktober. Ook de nummer twee op die lijst, de vroegere vice-premier Boris Nemtsov, verruilde zijn imago van een economisch hervormer voor dat van een aanhanger van de oorlog. Nog tijdens de eerste militaire campagne in Tsjetsjenië (1994-1996) verzamelde hij handtekeningen tegen het legeroptreden op de Kaukasus, nu zingt hij mee in het koor van bewonderaars van de compromisloze premier Poetin.

Hetzelfde geldt voor lijsttrekker Kirijenko. ,,We moeten de premier door dik en dun steunen'', verklaarde hij. In ruil voor zoveel loyaliteit mocht hij begin deze week op audiëntie komen bij de judoka. Deze legde zijn hand op het economisch program van de Unie van Rechts, ,,alsof hij een eed aflegde op de bijbel'', zo schreef het pro-Kremlin blad Kommersant. Diezelfde dag verschenen er billboards in Moskou met een oproep aan de jonge kiezers: ,,Poetin president, Kirijenko in de Doema''.

De ex-KGB'er Poetin, die door de geboekte oorlogssuccessen en het afpoeieren van Westerse kritiek op handen wordt gedragen, is door Jeltsin aangewezen als diens kroonprins. Volgens opiniepeiler Leonid Sedov profileert Poetin zich als een ordehandhaver in de stijl van de Chileense generaal Pinochet; als iemand ,,die een politiestaat met een vrije markt runt''. In ieder geval doet zijn adoptie van Kirijenko en diens economisch program wonderen voor de populariteit van de Unie van Rechts, die deze week in de peilingen naar 8 procent is doorgestoten.

Dit rechtse blok moet de jonge kiezers aantrekken, terwijl de inderhaast opgerichte Kremlin-partij Medved (Beer) – waar Poetin persoonlijk op zegt te gaan stemmen – vooral een alternatief moet bieden voor de ,,orde van gisteren'', die de communistische partij het oudere, van Sovjet-nostalgie vervulde electoraat voorspiegelt. Sergej Kirijenko droomt hardop van een Doema-coalitie tussen zijn blok en Medved, als platform voor de lancering van Poetin. ,,We moeten hem steunen in zijn poging om president van Rusland te worden'', zegt Kirijenko op vechterstoon. Zijn mentor, de politieke intrigant Tsjoebais, riep deze week alvast dat hij ,,een goede premier zou zijn onder president Poetin''.