Meisjes waren engelen

Ze zijn jong en ze komen uit Wales. De liedjes van de Gorky's Zygotic Mynci zijn even weemoedig als de verhalen van Dylan Thomas.

Ergens halverwege Cardiff en Swansea stopt de trein ineens midden in een grauw gebied vol vuurspuwende pijpen en afvalbergen en zwartgeblakerde rijtjeshuizen. Aangetrokken door de frisse, romantische en poëtische liedjes van popgroep Gorky's Zygotic Mynci ben ik naar Zuid-Wales gereisd. Liedjes die klinken als moderne echo's van de verhalen en gedichten van Dylan Thomas.

Een indringende sulfietgeur sijpelt het treincompartiment binnen. We zijn in Port Talbot, bekend om zijn staalfabrieken, en niemand van de andere passagiers lijkt zich te verbazen over het gruwelijke uitzicht. Het gekantelde rode kinderfietsje naast een berg kolen; de dampende staalcontructies op de achtergrond. Het besef dat hier gewoon kinderen geboren worden en opgroeien.

Op mijn schoot ligt een boekje met korte verhalen en gedichten van Dylan Thomas, dat ik als voorbereiding op mijn gesprek met de bandleden van Gorky's heb meegenomen, omdat ik graag wilde spreken over muziek en tekstschrijven en Thomas en Wales. Dylan Thomas groeide, net als de leden van Gorky's, op aan de kust van Zuid-Wales. Ik lees A Prospect of the Sea, een kort verhaal over een jongen van een jaar of twaalf die voor het eerst van zijn leven door een wildvreemd roodharig meisje wordt gekust. Ik heb het wel tien keer gelezen en Thomas' muzikale proza blijft me ontroeren. Moeiteloos stap ik in de ongebreidelde fantasiewereld van de jongen, die soms bijbelse proporties aanneemt.

In het verhaal is het een mooie dag en de jongen ligt op zijn rug in een korenveld. `He could think of no words to say how wonderful the summer was'

Geen woorden. Dat moet Euros Childs, de vierentwintigjarige zanger, tekstschrijver en bandleider van Gorky's, als muziek in de oren klinken. Eerder, tijdens ons gesprek in Cardiff, deed hij me denken aan een stripfiguur. Hij was klein en hield zijn vriendelijke gezicht zoveel mogelijk verborgen achter een gordijn van lang bruin haar. Tussen de schaarse zinnen die hij uitsprak in een melodieuze mengeling van Engels en Welsh, beet hij driftig op zijn nagels, ondertussen grapjes makend (in Welsh) tegen de andere bandleden.

Op Gorky 5, hun voorlaatste album, klinkt getokkel op een akoestische gitaar, ondersteund door doffe basdreunen. Dan valt Childs in en met een hoge heldere stem zingt hij: `You used to be my sunshinegirl/ but now you 're crying all the time/ for some past gone time that never was.' Ik kijk naar het boekje op mijn schoot. Het verhaal van Dylan Thomas over de jongen die zijn onschuld verliest. De jongen die, wanneer het meisje hem kust, denkt: Dit is doodgaan.

En opeens besef ik dat de schutterige houding van Childs en zijn weerzin tegen het praten over muziek, misschien wel net zoveel zegt over zijn werk, als zijn korte antwoorden op mijn vragen.

Jongenskoor

Het verhaal van Gorky's Zygotic Mynci begint in 1991, op een middelbare school in Carmarthen, Zuid-Wales, waar Euros Childs en gitarist John Lawrence elkaar kenden van het plaatselijke jongenskoor van de kerk. Muziek was alles voor ze. Thuis in het piepkleine kustplaatsje Freshwater East, draaiden ze platen van The Beatles, The Happy Mondays, The Sex Pistols, Fairport Convention. Nog voor hun vijftiende hadden ze hun eigen bandje, met Childs' oudere zus Megan erbij op viool, Richard James op bas en Euros Rowlands op drums. Omdat ze een naam moesten hebben voor een demo die ze naar platenmaatschappijen wilden sturen, prikte John drie willekeurige woorden in een Engels woordenboek, Gorky's, Zygotic en Mynci. Het zijn termen uit de biologie, die bij elkaar niets betekenen. Kort daarop maakte de band hun eerste cd Patio en daarna Tatay en Bwyd Time, uitgebracht op het obscure label Ankst.

De Britse pop-pers reageerde jubelend op de psychedelische, folkachtige liedjes over de zee en meisjes en liefde, door Childs afwisselend in het Engels en Welsh gezongen. Voor ze het goed en wel beseften, waren ze gecontracteerd door de grote platenmaatschappij Mercury, die het album Barafundle uitbracht, genoemd naar het strand bij het ouderlijk huis van Euros en Megan. Nog geen jaar later, toen de band in de zomer van 1998 Gorky 5 had afgeleverd, liet Mercury ze om commerciële redenen weer net zo hard vallen. De jonge musici moesten van voren af aan beginnen.

Nu is er Spanish Dance Troupe, het zesde en mooiste album van Gorky's Zygotic Mynci, verschenen bij het onafhankelijke label Mantra. Vijftien liedjes staan erop. Sommige duren amper een minuut en andere (zoals het titelnummer `Spanish Dance Troupe') zijn volwaardige popliedjes. Het is moeilijk de muziek te omschrijven zonder onrecht te doen aan de diversiteit van de liedjes. Grappige upbeatnummers worden afgewisseld met sferische muzikale gedachteflarden en schaamteloos romantische ballads. Af en toe herinnert Spanish Dance Troupe aan St. Peppers van The Beatles. Vanwege de originele orchestratie (hoorns bij een swingend rocknummer), de humor én omdat de songs zo goed bij elkaar passen dat je soms nauwelijks in de gaten hebt dat je alweer naar een nieuw liedje luistert.

Eén eigenschap hebben alle liedjes van Gorky's gemeen: de oprechte weemoed die zowel in de muziek als in de teksten doorklinkt, zonder één moment sentimenteel of overdreven te zijn. En dat voor een band waarvan de leden een gemiddelde leeftijd hebben van vijfentwintig jaar.

Het was die weemoed die me intrigeerde en me de prozaverhalen van Dylan Thomas deed herlezen. Veel van zijn korte verhalen gaan over gebeurtenissen en personages uit zijn jeugd in zijn geboorteplaats Swansea en het landelijke Carmarthenshire, waar hij de vakanties doorbracht bij zijn oom en tante. In een wervelende en humoristische taal legde Thomas een soort paradijselijke kinderwereld vast, waar weldra dood en seks en geweld hun intrede doen. Alsof hij het moment van volwassen-worden op zijn staart wilde trappen.

In A Prospect of the Sea, een van Thomas' eerste korte verhalen, staat: `Als ze van me houdt totdat ik sterf, zei de jongen tegen zichzelf onder de zevende boom op de heuvel die nooit meer hetzelfde was gedurende drie minuten, dan zal ze me binnenin zich met haar meedragen en (...) wegrennen naar een hol in het woud, naar een gat in een boom, waar mijn oom me nooit zal vinden. Dit is een verhaal van een jongen die wordt gestolen. Ze heeft een mes in mijn buik gestoken en mijn maag omgedraaid.'

Bokshelden

Aan de muren van The Old Archade, een oud bokserscafé in het centrum van Cardiff, hangen foto's van bokshelden van vroeger. Verschrompelde oude mannetjes spelen pool en tetteren er lustig op los. Op tv is een rugbywedstrijd bezig.

Een voor een druppelen de leden van Gorky's binnen. Alleen gitarist John Lawrence laat zich excuseren. Drummer Euros Rowlands is uit Swansea overgekomen, maar de anderen wonen nu allemaal in Cardiff, een industriële maar gemoedelijke provinciestad, met een enorm bosachtig park en een kasteel en een kronkelende rivier, de Taff, die de stad in tweeën snijdt. Het is de grote stad voor Gorky's en wanneer ik Euros Childs vraag of ze ooit naar Londen zullen verhuizen, omdat dat wellicht goed is voor hun muzikale loopbaan, kijkt hij me ontdaan aan. ,,Als ik nu bij mijn ouders op bezoek ben in Freshwater East, zie ik hoe mooi het landschap daar is. Ruig en kaal en heuvelachtig. Onbedorven. Vroeger vond ik dat gewoon.''

Er wordt bier besteld. Over en weer worden grapjes uitgewisseld. Je hoeft maar een minuut in het gezelschap van de leden van Gorky's te zijn, om te beseffen dat hun bondgenootschap dateert uit hun vroege jeugd. En omdat ze bijna ongemerkt van het Engels overgaan op Welsh, lijkt het wel of je te doen hebt met een of ander geheim genootschap.

Maakt het uit om in het Welsh of Engels liedjes te schrijven?

Childs haalt zijn schouders op. ,,Ik schrijf makkelijker in het Engels. Ik weet niet waarom dat is. Soms vertaal ik ze achteraf in Welsh.'' Hij gniffelt. ,,Zoals die keer dat we werden uitgenodigd door de Welsh Language Society voor radio-opnames. Die lui zijn nogal politiek, maar mij zegt het niks. Engels of Welsh is voor mij hetzelfde.''

,,Het is een spreektaal'', zegt Rowlands (27). Hij is aardig en verlegen en treedt tijdens het gesprek wel vaker op als Childs' alter ego. ,,Voor ieder Engels woord hebben wij er wel vier of vijf. Er is meer keuze. Maar we lezen nooit in het Welsh. En we switchen ongemerkt. Uiteindelijk is het één taal.''

Ik begin over een liedje dat op Gorky 5 staat, `Frozen Smile' heet het. Het is een melodieus en raadselachtig liedje, dat heel kort duurt. Childs' hoge jonge stem klinkt bijna doorzichtig. De tekst gaat zo: `Seen the frozen smile this winter/ Although it never smiled at me/ The frozen smile this winter sees the end/ And August once could kiss/ We dance around just for this/ Making things up just for fun/ Seems like we just begun...'

,,Het is gewoon een moodsong'', zegt Childs wegwerperig. ,,Het heeft de stemming die ik had toen ik het schreef.''

,,Spijt'', zegt Rowlands. ,,Dat is wat je hoort in dat liedje. Iemand kijkt terug op zijn kindertijd...''

,,Jaja'', onderbreekt Childs hem, ,,daar wil ik vanaf. Ik vond de melancholie op ons vorige album behoorlijk zwaar en vermoeiend. Spanish Dance Troupe is gelukkig vrolijker.''

En melancholiek.

,,Je hebt verschillende soorten melancholie. Weemoed kan ook troostend zijn. Je kunt er opgewekt van worden.''

,,Weet je wat je hoort in `Frozen Smile'?'' zegt Richard James (23) ineens stralend. Tot dan toe zat hij zwijgend het ene na het andere glas bitter weg te werken. ,,Het besef dat je jeugd voorbij is en dat je toen gelukkiger was. Als kind is het gemakkelijker om gelukkig te zijn.''

,,Right'', zegt Childs.

Jullie jeugd was gelukkig?

,,Zeer.''

Ongeluk

Childs zwijgt, waardoor het geroezemoes en gerinkel van glazen des te harder klinkt. Dan, aarzelend: ,,Dat was het mooie van die eerste paar platen die we maakten. We waren zestien, zeventien, achttien jaar en we hadden geen idee wat verdriet of ongeluk was. Meisjes waren engelen. De muziek kwam vanzelf. Zonder het te beseffen legden we onze jeugd vast. Ik dacht nooit na over vroeger. Ik leefde in het nu. Cynisme komt pas als je een jaar of drieëntwintig bent. Christus, denk je dan ineens, de tijd gaat voorbij.''

En jullie kregen een groot platencontract.

,,Ja, opeens werd muziek een full-time-job, wat ik altijd al wilde. Maar ik dacht ook: Nu kan ik het verpesten''.

Rowlands: ,,Voor het eerst zaten we in een grote studio. We hadden veel geld, én stress. We hadden het makkelijk kunnen bederven. Dat dat niet gebeurd is, ook niet nadat we gedropt werden door Mercury, heeft ons sterker gemaakt. We zijn nu veel meer ontspannen over ons werk en dat hoor je terug in de liedjes.''

Ik zeg dat hun muziek me aan de verhalen van Dylan Thomas doet denken. De poëtische sfeer, de belangrijke rol die het landschap speelt, de opgewekte melancholie. Heeft dat te maken met de cultuur in Wales?

Violiste Megan (28), die even vriendelijk is als de jongens uit de band, maar er alles aan lijkt te doen zo onopvallend mogelijk te zijn, afgemeten: ,,Er is niet altijd een verband tussen wat je doet en waar je vandaan komt.''

En haar broer Euros zegt: ,,Ik hou erg van Amerikaanse films en muziek. Amerikanen hebben weinig historisch besef en zijn daardoor vrijer. Ze hebben minder last van nostalgie dan wij. Ze zijn frisser. Het titelliedje `Spanish Dance Troupe' heeft dat ook. Het gaat over een jongen die van school wegloopt en op reis gaat met een Spaanse dansgroep. Het is een liedje vol hoop en vrijheid.''

In de trein van Cardiff naar Swansea lees ik het verhaal van Dylan Thomas uit. Het meisje is weggelopen en de jongen denkt dat ze in zee is. `Kom terug!' roept hij. Hij hoort stemmen.

`Once upon a time, said the water voice.

Do not adventure anymore, said the echo.

She is ringing a bell for you in the sea.

I am the owl and the echo: you shall never go back.'

Thomas schreef A Prospect of the Sea nadat hij een muziekstuk hoorde dat een vriend van hem had gecomponeerd en dat `A View of the Sea' heette, ontdek ik een paar uur later in het Dylan Thomas Centre in Swansea. Thomas was begin twintig en las het verhaal in verschillende versies voor aan vrienden om te horen hoe het klonk.

Vanzelf denk ik aan Euros Childs, die, net als Thomas dat ruim een halve eeuw eerder deed in verhalen, het volwassen-worden en het daarmee verbonden besef van vergankelijkheid omzette in muziek en in teksten als: Where does he go nobody knows/ When the stars they start to shine/ Writing his songs held so dear/ That no one want to hear.

In het café in Cardiff zei hij alleen maar: ,,Ik heb muziek nodig om woorden te horen.''

Gorkys Zygotic Mynci – Spanish Dance Troupe. Mantra, 1999. (Europese distributie: Play it Again Sam)

Gorkys Zygotic Mynci - Gorky 5. Mercury, 1998.

Dylan Thomas, A Prospect of the Sea. Uit: Dylan Thomas, The Loud Hill of Wales, Poetry of place. Everymans Library, 1991.