`Israel is in de regio niet meer hét probleem'

Het vredesoverleg tussen Israel en Syrië kan een eervol einde maken aan de oorlogen in het Midden-Oosten. Gesprek in Washington met een optimistische Midden-Oosten specialist.

,,Als de Israelisch-Syrische vrede is beklonken, zullen er geen oorlogen meer zijn in het Midden-Oosten. Niet alleen voor Syrië maar voor de hele Arabische wereld zal Israel dan niet meer het probleem zijn'', zegt Judith Kipper, de Midden-Oosten specialiste van CSIS, het centrum voor strategische studies in Washington. Volgens haar zijn vooral nieuwe, jonge Arabische leiders geobsedeerd door de gigantische demografische en economische problemen in de Arabische wereld die om een oplossing schreeuwen. ,,Zodra het conflict met Israel eervol is opgelost, bekommeren zij zich niet meer om Israel en gaat hun energie naar oplossingen voor andere nijpende problemen'', zegt ze. Tijdens een recent bezoek van twee weken aan Egypte viel het Kipper op dat niemand met haar over Israel sprak.

Kipper prijst de Israelische premier Ehud Barak voor zijn reeks loftuitingen van de afgelopen maanden aan het adres van de Syrische president Hafez al-Assad. ,,Hij heeft kennelijk goed naar zijn adviseurs geluisterd'', zegt ze. ,,In het verleden hebben Israels leiders te weinig rekening gehouden met de Arabische trots. Wie een Arabische leider in het openbaar krenkt, kan vredesoverleg wel vergeten'', zegt ze. ,,In het verleden hebben de Israeli's dat te vaak gedaan omdat ze niets van de Arabische mentaliteit begrijpen'', zegt ze.

Omdat trots zo'n belangrijke plaats inneeemt in de Arabische psychologie, is het volgens Kipper ondenkbaar dat president Assad zijn handtekening onder een vredesverdrag met Israel zou zetten indien de hele Golan-hoogvlakte niet in de Syrische schoot terugkeert. ,,Bovendien is er het Egyptische precedent: de hele Sinai-woestijn tegen vrede. Assad heeft de Golan in 1967 verloren en hij wil dat gebied terug.''

Volgens Kipper is het voor Assad niet alleen om gezondheidsredenen belangrijk snel tot vrede met Israel te komen maar meer nog vanwege de opvolgingskwestie. ,,De opvolging is voor Assad een heel moeilijk probleem omdat de jonge Bashar, de zoon die hij als opvolger heeft aangewezen, door niemand in Syrië als opvolger wordt geaccepteerd'', zegt Kipper op stellige toon. ,,Daarom maakt hij haast om zelf vrede met Israel te sluiten'', voegt ze daaraan toe.

Voor Kipper is het een uitgemaakte zaak dat in het verlengde van een Israelisch-Syrische vrede ook Israel en Libanon vrede zullen sluiten en het Israelische leger Zuid-Libanon zal ontruimen. Tegen de achtergrond van deze ontwikkeling ziet ze een soort zwijgende overeenkomst waarbij Israel voor vrede niet alleen de Golan-hoogvlakte aan Syrië overdraagt maar ook een feitelijk Syrisch protectoraat over Libanon aanvaardt. Kipper voorziet dat de Libanezen zich daar niet bij zullen neerleggen en na het einde van de Israelische bezetting van de Golan-hoogvlakte ook het vertrek van de naar schatting 30.000 man sterke Syrische troepenmacht uit Libanon zullen eisen. Een en ander hangt af van de vraag in hoeverre Syrië in het kader van de vrede met Israel verantwoordelijkheid op zich neemt voor rust langs de Israelisch-Libanese grens nadat het Israelische leger Zuid-Libanon heeft ontruimd.

Judith Kipper is tijdens gesprekken met leiders van Hezbollah in Libanon tot de conclusie gekomen dat deze islamitische fundamentalistische organisatie de strijd tegen Israel na de ontruiming van Zuid-Libanon door Israel zal staken. Totdat de Israelisch-Syrische vrede een feit is zal Hezbollah de strijd tegen de Israelische bezetting van Zuid-Libanon echter voortzetten. Volgens haar en andere Midden-Oosten specialisten heeft Syrië minder greep op Hezbollah in Libanon dan in Israel wordt verondersteld.