`Een klein beetje autonomie is niet voldoende'

De RMS-regering in ballingschap, in gesprek met Jakarta, lijkt niet langer vast te houden aan onafhankelijkheid. De RMS-president is het er niet mee eens.

Hij werd 76 jaar geleden geboren in Weltevreden en in zijn jeugd woonde hij op de meest uiteenlopende plekken in de archipel. Dat bracht het werk van zijn vader, Nederlands-Indisch douane-ambtenaar, met zich mee. De Molukken heeft hij slechts drie keer gezien, voor het uitbreken van de oorlog, als kind aan de hand van zijn ouders. Met de laatste groep van overwegend Molukse KNIL-militairen liet hij zich in 1951 vanuit Java naar Rotterdam verschepen, volgend op de Indonesische verovering van de een jaar eerder uitgeroepen Republiek der Vrije Zuid-Molukken (RMS). Later werd hij huisarts in Friesland.

Frans Tutuhatunewa is al lang gepensioneerd, maar dat belet hem niet nog steeds een leidende rol te spelen in de Molukse gemeenschap in Nederland. Tutuhatunewa is de president van de regering in ballingschap van de RMS. Minder bekend bij het grote publiek dan zijn voorganger, ir. Manusama, maar niet minder duidelijk in zijn ideaal: Niet een klein beetje autonomie maar een volledig onafhankelijke, soevereine Molukse staat. ,,Nee, ik heb geen twijfels. Geen moment'', zegt hij in zijn Rotterdamse appartement met een prachtig uitzicht over de Maas.

Deze week heeft, voor de tweede keer in korte tijd, een Molukse delegatie met daarin leden van de RMS-regering in ballingschap een bezoek gebracht aan Indonesië. In Jakarta werd gesproken met onder anderen president Abdurrahman Wahid en samen met hem bezochten de Molukkers afgelopen zondag het door onlusten tussen christenen en moslims geteisterde Ambon. De delegatie is nog niet terug in Nederland, maar Tutuhatunewa's verwachtingen over de concrete resultaten zijn ,,niet al te hoog gespannen''.

Voor het eerst spreken RMS-ers met de aartsvijand, de Indonesische regering. Houdt dat in dat uw doelstelling van een onafhankelijke Molukse republiek wordt afgezwakt? Wattilete (advocaat in Amsterdam en lid van de RMS-regering in ballingschap) zei op Ambon dat autonomie voor de Molukken binnen een federatief Indonesië bespreekbaar is.

,,Heeft hij dat zo gezegd? (denkt even na en mompelt: `Hier krijg ik gedonder mee'). Ik denk dat hij heeft bedoeld: een Molukken die in staat zijn autonoom beslissingen te nemen. Ik heb de delegatie drie opdrachten meegegeven. Orde en rust moeten terugkeren. Ik ga niet verder praten met Jakarta terwijl tegelijkertijd mijn volk wordt uitgemoord. De humanitaire hulp moet vlot uitgevoerd kunnen worden. En zorg ervoor dat er zo snel mogelijk een civiel Moluks overgangsbestuur kan worden gevormd dat de zaken in eigen hand kan nemen. Dat ontbreekt in Oost-Timor en in Atjeh en we hebben gezien wat daar is gebeurd.''

Vorig jaar zei u nog: `Zolang ik president ben, zal de RMS geen dialoog voeren met Indonesië. Die zal altijd eindigen in een eis van ondergeschiktheid.'

,,Gus Dur (president Wahid) heeft ons uitgenodigd en hij heeft gezegd: `we hebben jullie nodig'. Het zou toch dom en slecht zijn als ik dat zou afwijzen. Het geeft ons ook de gelegenheid de stemming te peilen in Jakarta en ons gezicht op de Molukken te laten zien. Het is goed dat onze mensen daar zien dat er aan hen gedacht wordt.''

Wat bedoelt u met een overgangsbestuur?

,,We hebben genoeg contacten op de Molukken om te weten dat daar capabele mensen zijn die zo'n tijdelijk bestuur kunnen en willen vormen. Dat moet leiden naar een onafhankelijke, soevereine staat. Ook in een federatief verband zal Jakarta de vinger in de pap hebben. Daarom blijf ik vasthouden aan absolute onafhankelijkheid. Alleen dan zullen de Molukken in staat zijn de grootste bedreiging aan te pakken: de toestroom van duizenden migranten, bijna allemaal moslims, uit Zuid-Celebes en Java die vluchten voor de armoede. Daar ligt de bron van alle ellende. Door hun komst zijn de maatschappelijke verhoudingen op de Molukken volkomen verstoord en er zijn groeperingen die daar misbruik van maken.''

Een Moluks overgangsbestuur?

,,Een lokaal gevormd bestuur. Alleen Molukkers moeten daarover zeggenschap krijgen. De volgorde moet zijn: eerst onafhankelijkheid voor de Molukken en pas dan een referendum onder de bevolking. Maar we moeten dan wel de bokken van de schapen scheiden. Als je iedereen, ook de duizenden immigranten die van elders zijn gekomen, gelijke stemrechten geeft, zijn we nergens. Dan worden we weggevaagd.''

Vertrouwt u president Wahid?

,,Er is nog geen enkele politieke toezegging gedaan, maar ik geloof dat hij een goed man is. Maar ik denk ook: een te grote goedzak. Hij staat voor enorme problemen en hij heeft de strijdkrachten niet onder controle. Ik geef hem zes maanden, niet veel meer. Als hij er dan nog zit, is er een kans dat hij de zaken onder controle krijgt. Dat is mijn enige hoop.''

Zoudt u hem willen ontmoeten?

,,Met alle genoegen. Ik wil hem onder vier ogen best mijn advies en standpunt geven. Maar dan wel op basis van gelijkheid. We zouden samen een unie van onafhankelijke, soevereine staten kunnen vormen. De onafhankelijke Molukken kunnen niet zonder Java. Maar Indonesië moet dan wel terug naar Jakarta. Dan zal het zien dat het van ons meer vriendschap krijgt dan het ons ooit heeft gegeven.''

Zijn uw opvattingen niet hopeloos achterhaald? Wordt in Molukse kring niet getwijfeld aan uw gezag?

,,Er is wel eens kritiek op mijn werkwijze en er wordt gediscussieerd over de weg die we moeten bewandelen, maar niemand zegt tegen mij: `donder op'. Ik ben iemand die aan het ideaal vasthoudt, en daar klampt men zich aan vast.''

En op de Molukken?

,,Hoe langer de rotzooi daar voortduurt, hoe sterker men vasthoudt aan het ideaal van de RMS. Het leeft daar nog, zeker. Dat merk ik uit brieven en telefoontjes.''

Wie wordt de nieuwe president van een Vrije Molukken? U?

,,Als daar iemand wordt gekozen tot president van de Republiek der Vrije Zuid-Molukken, dan zit mijn taak er op. Dan is hij de baas. Maar ik zou hem best de eed van trouw willen afnemen.''