Drie biografen voor Ischa Meijer

Bijna vijf jaar na zijn dood lijkt Ischa Meijer het meest gewilde biografische onderwerp van Nederland te zijn geworden. Nadat de afgelopen jaren Meijers zuster en Connie Palmen al over hem schreven, hebben nu Evelien Gans, Wim Hazeu en Theodor Holman biografische projecten op stapel staan.

De historica Evelien Gans werkt aan een dubbelportret van Ischa Meijer en zijn vader, de historicus Jaap Meijer (1912-1993), die de laatste jaren van hun leven gebrouilleerd waren. ``Het worden geen twee volledige biografieën, ik wil hun beider leven en werk analyseren en met elkaar in verband brengen.'' Gans, die eerder Gojse nijd en joods narcisme en een dissertatie over joodse sociaal-democraten in Nederland publiceerde, verwacht dat de levens van vader en zoon Meijer bovendien een interessant licht kunnen werpen op de geschiedenis van het jodendom in Nederland. ``Ze behoren tot twee verschillende generaties joodse overlevenden van de oorlog in Nederland en gingen daar op eigen wijze mee om. Daarnaast is het een verhaal van vaders en zonen.'' Uitgeverij Vassallucci zal het boek uitgeven. Gans verwacht vier jaar nodig te hebben. Ze heeft al honderdduizend gulden ontvangen uit het fonds dat het verlies van door de nazi's in de Tweede Wereldoorlog geroofd goud moet compenseren. Daar vroeg ook televisiemaker Frans Bromet om subsidie voor een film over Ischa Meijer. Dat werd afgewezen.

Uitgever en biograaf Wim Hazeu speelt naar eigen zeggen al sinds de dood van Ischa Meijer met de gedachte een boek over hem te schrijven. ``Ik heb Jaap en Ischa allebei goed gekend en ben ook dadelijk begonnen materiaal te verzamelen, vooral omdat er veel onaardige dingen over Ischa werden geschreven.'' Toen I.M. van Connie Palmen verscheen, zette hij zijn plan in de ijskast omdat hij zich heel goed kon vinden in dat portret van Meijer. ``Een biografie is er echter nog niet,'' zegt Hazeu. ``Die zou ik nog steeds graag maken en ik denk ook dat ik in de goede positie ben om zo'n boek te schrijven, al heb ik niet veel tijd. Als Evelien Gans of Theodor Holman eerder met een mooi boek komen, dan doe ik het misschien wel niet.'' Hazeu werkt ook al enige jaren aan een biografie over Simon Vestdijk.

De publicist Theodor Holman ziet zijn plannen voor een Meijer-biografie voorlopig gedwarsboomd door geld- en tijdgebrek. ``Ik heb daar vier jaar de tijd voor nodig en ik heb het geld niet om me vier jaar vrij te maken. Ik blijf wel materiaal verzamelen, maar ik denk niet dat er op korte termijn een boek komt.''

Warren herkent Komrij in schandaalrecensent

Gaat achter het pseudoniem Patrick Demompere schrijver Gerrit Komrij schuil? Volgens Komrijs collega-dichter en criticus Hans Warren wel. In de Provinciale Zeeuwse Courant beargumenteerde hij uitgebreid dat het boek Erg! tal van Komrijaanse stijlkenmerken bevatte.

De boekbesprekingen van Patrick Demompere die de afgelopen jaren verschenen in het Vlaamse tijdschrift Humo en die nu zijn gebundeld in Erg! veroorzaakten veelvuldig opwinding door hun onbehouwen kritiek. Demompere besluit iedere recensie met een suggestie voor alternatief gebruik van het boek. `Het boek is zeer geschikt, overigens, om vanaf een tribune op de ijsbaan te slingeren zodat een kunstschaatsende trut er haar nek over breekt.'

Warren ziet in de door hem bewonderde stukken van Demompere een wederopstanding van Gerrit Komrij, die twintig jaar geleden in Vrij Nederland furore maakte met eigenzinnige scheldkritieken. Stijl, methode en ideeën stemmen volgens Warren overeen en bovendien kan hij buiten enkele her en der opduikende Vlaamse woorden weinig Vlaams aan de stukken ontdekken. Wel heeft de auteur geprobeerd zijn ware identiteit zo goed mogelijk te camoufleren. Zo is Gerrit Komrij zelf een van de auteurs die door Demompere wordt aangepakt: `In het algemeen is Komrij in de Nederlandstalige Letteren een ernstig overschat fenomeen.' Warren ontdekte ook `gaatjes in de dekmantel'. Over Komrij beweert Demompere: `Ik houd het erop dat hij niet eens in staat is een vlieg dood te drukken.'

Overigens sluit Warren in zijn bespreking niet uit dat Komrij een `geniale leerling' heeft gekregen. Volgens de officiële informatie van uitgeverij Prometheus is Demompere assistent-boekverkoper en verder commentaar wil men niet op de zaak geven, evenmin als Humo.

Gerrit Komrij laat desgevraagd per e-mail weten: `Half België heeft me daar al naar gevraagd. Half België schijnt in de war te zijn. Beginnen jullie in Nederland nu ook al?'

Zoon Anton de Kom eist Surinaams voorwoord

Een volgende druk van Anton de Koms Wij slaven van Suriname zal op verzoek van één van de erven, C.Th.J. de Kom, geen voorwoord meer bevatten van een Nederlander, maar van een Surinamer. Dat meldt een apart inlegvel bij de speciale herinneringsuitgave die uitgeverij Contact heeft gemaakt van het beroemde, uit 1934 daterende boek over de Surinaamse slaventijd.

Voor die uitgave schreef de Nederlandse journalist en Suriname-kenner John Jansen van Galen een voorwoord. C. de Kom, de enige van de erfgenamen die in Suriname woont, dreigde toen hij dat vernam de hele uitgave te blokkeren als het voorwoord van Jansen van Galen niet door een tekst van een Surinamer vervangen zou worden. Na tussenkomst van advocaten werd het inlegvel-compromis bereikt. Bovendien eiste De Kom dat het eerste exemplaar van het boek niet zou worden aangeboden aan de Nederlandse minister Van Boxtel, maar aan de Surinaamse ambassadeur in Nederland, E. Azimullah. Die bleek verhinderd.

Het bezwaar van De Kom kwam twee weken voor de presentatie. ``Het boek was toen al gedrukt'', zegt Sander Blom van de uitgeverij. ``Wij hadden een contract met een van de nabestaanden van De Kom. Zij zijn verenigd in een stichting. We dachten dat alles daarmee geregeld was, maar toen bleek dat we toestemming van alle vier de erven nodig hadden.''

Jansen van Galen vindt het jammer dat de uitgeverij niet voet bij stuk heeft gehouden. ``Ze zijn gezwicht voor de druk, ze hebben een beetje slappe knieën gekregen.'' Hoewel het bezwaar uitsluitend Jansen van Galens niet-Surinaamse afkomst gold, vermoedt de journalist dat de inhoud van zijn voorwoord ook iets met de bezwaren te maken heeft. Daarin staat bijvoorbeeld over het Bouterse-tijdperk dat `het militaire regime dat zich van De Kom als symbool bedient spoedig gekenmerkt wordt door moordpartijen, onderdrukking en grootscheepse smokkel in verdovende middelen'. Jansen van Galen: ``Misschien heeft die man wel banden met de Surinaamse regering. Hij wilde tenslotte ook dat het boek aan de ambassadeur gepresenteerd zou worden.'' Uitgeverij Contact heeft nog niet beslist welke Surinamer een eventuele tweede druk van het boek zal inleiden.

Zie ook de bespreking op pagina 6.