Venezuela terug naar het verleden

Met 71 procent van de stemmen heeft Venezuela gisteren de nieuwe grondwet van president Chávez aangenomen. Maar na het feest volgt de kater.

Ook gisteren stonden ze er weer in de plensregen. De schilder met zijn portret van Chávez. De oude vrouw met haar zelfgecomponeerde hymne op de `moedige soldaat van het volk'. De tientallen werklozen, zieken en behoeftigen die hun verzoek om hulp in de brievenbus van president Hugo Chávez deponeren. Sinds zijn aantreden in februari heeft hij de grote gele bus speciaal hiervoor aan de muur van het presidentiële paleis laten hangen.

In het paleis ging Chávez de avond voor het referendum weer eens zijn boekje te buiten. Om half negen werden plotseling alle televisieprogramma's onderbroken. Daar was hij weer, de commandante en jefe met het ronde Indianengezicht. ,,Compatriotten'', zei hij streng in de camera kijkend. ,,Het uur der waarheid heeft geslagen.'' Opnieuw brandmerkte hij elke Venezolaan die twijfels heeft over ,,onze grandioze, schitterende en historische grondwet'' tot door de duivel bezeten landverraders. ,,Morgenochtend allemaal om vijf uur op'', gebood papa Chávez. ,,En aan het werk jullie, om de nieuwe grondwet aan te nemen.''

Mag een president programma's onderbreken om op te roepen voor één kant te stemmen? De Venezolaanse commentator Manuel Malaver haalt zijn schouders op. ,,Doet Chávez ooit iets anders? Houdt hij zich wel eens met iets anders bezig dan praten en polariseren?'' Persconferenties van vier uur. Radiopraatjes, televisie, en twee keer per dag een andere massa op een ander plein. Gemiddeld zeven uur per dag zit Chávez op zijn praatstoel, berekenden Venezolaanse journalisten.

,,Hij houdt ons in elk geval van al zijn gedachten op de hoogte'', schampert Malaver in zijn volle appartement, waar hij vanavond de televisie op `mute' heeft gezet. Want daar is hij weer. Hugo Chávez die vanachter zijn bureau de overwinning becommentarieert. Sinds Juan Perón in het Argentinië van de jaren vijftig heeft het continent geen volksmenner van dit kaliber meer gekend. Sinds Fidel Castro in zijn hoogtijdagen was geen leider zo praatziek.

Als geobsedeerd heeft Chávez een nieuwe grondwet tot hoofddoel van de 'vreedzame revolutie' gemaakt. Gisteren werd deze grondwet met 71 procent van de stemmen bij referendum aangenomen. Meer dan de helft van de bevolking bleef thuis. Wat nu?

,,Niets'', zegt Manuel Malaver die economisch hoofdredacteur was van verschillende kranten. ,,Chávez heeft een grondwet vol goede voornemens aangenomen. Maar financieel is die absoluut onuitvoerbaar.'' Hoe wil een staat gratis onderwijs, én gezondheidszorg, én sociale zekerheid én huisvesting verzorgen? Nog geen 28 procent van de Venezolaande beroepsbevolking heeft een officiële baan. Meer dan helft van de beroepsbevolking werkt in het grijze circuit. ,,Het zou betekenen dat tien procent werkenden de rijkdom voor de overige negentig procent moet opbrengen'', besluit Malaver. ,,On-mogelijk.''

Met pijlen en strepen tekent hij uit hoe deze revolutie van Chávez in feite niets anders is dan nostalgische poging het in oliedollars badende, populistische Venezula van de jaren zeventig terug te halen. ,,De mensen hebben een leider gezocht die hen terugbrengt naar dat verleden'', concludeert Malaver ,,Helaas zijn die tijden voorbij.''

Stapvoets rijdt de jonge politicologe Euredice Ledezma in haar rammelende Amerikaanse slee. ,,Chávez heeft de armen hoop gegeven. En dat is op dit moment uniek in Latijns-Amerika.'' De stad om haar heen is één grote explosie van feestvierders, mensen die vuurwerk afsteken en hier en daar een pistool leeg schieten. ,,Alles is nu gekleurd door de roze bril van de grote verliefdheid. Ik moet er niet aan denken wat er straks gebeurt als alle verwachtingen loos blijken'', zegt Ledezma peinzend. Op economisch gebied heeft Chávez het afgelopen jaar weinig gedaan. En als de verwachtingen barsten, wat blijft er dan over? Alleen de macht die Chávez zichzelf en het leger in de nieuwe grondwet heeft toebedeeld.

,,Dood aan de corrupten'', scandeerden gisteravonden tienduidenden Chávez-aanhangers bij het verkiezingscomité toen de eerste resultaten bekend werden. Inderdaad lijkt het enige dat op korte termijn resultaat kan opleveren de beloofde 'frontale aanval' tegen de corruptie. De nieuwe grondwet van Chávez beschermt privébezit, maar stelt expliciet dat op 'bezit verkregen uit corruptie' beslag kan worden gelegd. Maar in het jaar dat Chávez aan de macht is, is geen begin gemaakt van iets dat lijkt op het Italiaanse proces van 'schone handen'. ,,Dat zal ook niet komen'', voorspelt Malaver. ,,Alle energie is erop gericht de oude elite en bloc uit te schakelen. Dat laat geen ruimte voor processen waarin de individuele verantwoordelijkheden worden uitgezocht.''

Aan het eind van ons gesprek is Chávez nog steeds aan het oreren. ,,Heroïsch Venezolaans volk'' en ,,grandioos nieuw tijdperk'', vangen we op. Venezuela heeft zijn eigen Perón. Draait Latijns Amerika aan het het eind van de eeuw toch weer in een cirkeltje rond?