`Slowakije beloont de dieven'

Slowakije is één van de kandidaat-leden voor de Europese Unie. Het land heeft de marktwerking omarmd, maar de meeste burgers lopen in het dagelijks leven nog op tegen bureaucratie en vriendjespolitiek.

Ze wonen met z'n vieren in een tweekamerflat in Petrzalka, een buitenwijk van Bratislava, volgepropt met fantasieloze blokkendozen. Pavel (35) en Luba (30) Kordos wonen met Ester (5) en Adam (4) op vijfenveertig vierkante meter op de vierde verdieping.

De flat was een buitenkansje. De woningnood is hoog in de Slowaakse hoofdstad. Pavel en Luba hebben de flat geërfd en staan op het punt om hem te kopen uit de coöperatie die het gebouw nu nog formeel in eigendom heeft. De troosteloze flatgebouwen in Petrzalka worden geprivatiseerd omdat de verschillende coöperaties onvoldoende middelen hebben voor onderhoud. Legale bewoners – en dat is lang niet iedereen maar Pavel en Luba toevallig wel – kunnen de flats voor een prikje kopen. Officieel kost hun flat 45.000 Slowaakse kronen, maar als ze het geld cash op tafel leggen mogen ze hem voor 25.000 kronen hebben. Dat komt neer op iets meer dan duizend gulden. De marktwaarde van de flat is ruim 40.000 gulden.

Voorlopig betaalt de familie Kordos gewoon huur. Dat is nog geen zestig gulden per maand, inclusief verwarming (ouderwetse stadsverwarming). Ze willen de flat, als ze hem straks in eigendom hebben, niet meteen doorverkopen. De eerste vijf jaar staat daar een flinke boete op in de vorm van extra belasting over het verschil. Een formule die veel gehanteerd wordt in Midden-Europa bij de privatisering van woningen.

Pavel is graficus en jonge ondernemer. Samen met enkele partners is hij eigenaar van een ontwerpbureau. ,,We doen al het pre-press werk van lay out tot fotografie''. Ze bedienen zich van de modernste computertechnieken. Een vetpot is het niet. Pavel komt maandelijks met iets meer dan duizend gulden thuis, een gemiddeld inkomen voor een jonge ondernemer als hij in Slowakije.

,,Deze regering leeft van mensen zoals ik'', zegt hij uitdagend als het gesprek op de belasting komt. Op de vraag hoeveel belasting hij betaalt is het antwoord eerst, zoals overal: ,,Zo min mogelijk''. In het geval van Pavel is dat 75 procent, omdat hij zich aan de regels houdt. ,,Hier kun je eigenlijk niet ondernemen tenzij je vrienden hebt''. Hij moppert dat in zijn samenleving de dieven beloond worden, ten koste van eerlijke ondernemers.

Tijdens de verschillende regeringen Meciar die Slowakije tot eind vorig jaar bestuurden, is er op grote schaal gegraaid. De huidige centrum-rechtse regering Dzurinda is wat dat betreft een stuk beter, vindt Pavel. Maar tevreden is hij zeker niet. ,,Het blijft hier een systeem van bolsjewieken. We betalen ons blauw aan belasting maar we zien er nooit iets voor terug. Deze mensen kunnen geen concrete besluiten nemen.''

Als jonge ondernemer struikelt Pavel over voortdurend veranderende wetgeving. Op zich zijn de nieuwe wetten nodig, vindt hij, maar ze moeten wel duidelijk geïnterpreteerd en toegepast worden. En dat is in zijn omgeving niet het geval. Pavel loopt naar eigen zeggen voortdurend op tegen vriendjespolitiek.

Wat dat betreft zal de toetreding van Slowakije tot de Europese Unie veel verbeteren. Pavel verwacht een grotere duidelijkheid zodra Slowakije lid wordt van de Europese Unie. ,,Onze regering zal zich dan eindelijk eens normaal moeten gaan gedragen en zich aan de regels houden.'' Wat belastingen betreft kan het volgens de jonge graficus alleen maar beter worden. ,,De EU gaat ons heus niet meer geld kosten. En het geld zijn we nu ook kwijt zonder dat we er iets voor terugkrijgen.''

Pavel en Luba doen hun twee kinderen naar een privéschool omdat het staatsonderwijs zo goed als failliet is. Lesmateriaal is op de gewone scholen nauwelijks meer aanwezig. Met veel gepuzzel kunnen ze het privé-onderwijs net betalen. Luba is zelf onderwijzeres op de betreffende school en krijgt daarom korting voor haar kinderen.

Petrzalka ligt vlak aan de grens met Oostenrijk. Wenen is nog geen uur weg, maar Pavel en Luba komen er nooit. Het buitenland is duur en op vakantie gaan ze niet. De familie heeft een buitenhuisje in de bergen. Dat is voorlopig goed genoeg. Problemen? ,,Nee echte problemen hebben we geloof ik niet. Als we ons zorgen maken is het over geld. Of dat we te weinig tijd voor ons zelf hebben. Nee teleurgesteld zijn we zeker niet over het kapitalisme. Je moet gewoon rationeel zijn.''

Dit is het tweede deel in een serie over gezinnen die leven in landen die op de nominatie staan lid te worden van de Europese Unie.