`Verdwijnen Matinee zou een drama zijn'

Het verdwijnen van de VARA uit het publieke omroepbestel kan ook gevolgen hebben voor de Matinee op de Vrije Zaterdag. ,,De Matinee is een cultuurinstituut, het paradepaardje van de publieke omroep,'' vindt programmeur Jan Zekveld.

,,Het verdwijnen van de Matinee op de Vrije Zaterdag zou een drama zijn, voor het Nederlandse muziekleven, voor de programmering van de publieke omroep en voor het muziekaanbod in het Concertgebouw. Het is een gedachte waarbij zit ik te rillen. Ik zeg dat met beide petten op.''

Martijn Sanders, directeur van het Amsterdamse Concertgebouw èn voorzitter van de AVRO, gruwt van de mogelijke consequenties van het eventuele verdwijnen van de VARA uit het publieke omroepbestel. De Matinee op de Vrije Zaterdag, in 1961 door de VARA begonnen, is volgens Sanders met zijn veertig concerten per jaar voorbeeldig: ,,De Matinee levert een ongelooflijke bijdrage aan de pluriformiteit van het Nederlandse muziekleven. Van alle concertseries heeft de Matinee de meest vrije programmering, zonder druk van publiek, sponsors of andere belangen.''

Nu de VARA overweegt de publieke omroep te verlaten, lijkt daarmee een van de hoekstenen onder de Matinee te kunnen wegvallen. De Matinee, waarvan alle opnamen worden uitgezonden via de radio en een deel ook via de tv, is al een aantal jaren een gezamenlijke productie van NPS, Vara en VPRO. Andere financiële bijdragen komen van het Stimuleringsfonds voor de Omroep en uit de kassa-opbrengsten. Wanneer de VARA van de Hilversumse radio- en tv-zenders verdwijnt, wordt mogelijk ook de politieke druk groter om de resterende omroepen op twee tv-zenders te concentreren en de omroepbijdrage te verminderen.

Dat zou ook consequenties kunnen hebben voor het Muziekcentrum van de Omroep (MCO). Deze verzelfstandigde instelling met een budget van 60 miljoen gulden, bestaat uit vier orkesten, het Groot Omroepkoor en een muziekbibliotheek met in totaal 430 musici en een staf van 25 medewerkers. Maar MCO-directeur Ben Janssen gelooft niet in zo'n worst case scenario: ,,De VVD heeft nog niet de meerderheid en de publieke omroep zal de Matinee, een van de meest onderscheidende activiteiten, niet willen verliezen. Daar ga ik vanuit.''

Net als Ben Janssen vindt Martijn Sanders dat wanneer de VARA uit het publieke bestel treedt, het financieringsaandeel van 20 procent in de Matinee door de overblijvende omroepen moet worden opgevangen. ,,Ik heb begrip voor de overwegingen van de VARA, die bij de nieuwe zenderprofilering vreest voor het voortbestaan van de eigen identiteit. Maar ik verwacht niet dat dat de VARA snel uit het publieke bestel stapt. Het is een hele grote stap naar de commercie, als je je principes overeind wilt houden.''

Ook Jan Zekveld, van 1983 tot 1993 de programmeur van de Matinee en sinds afgelopen februari opnieuw actief in die functie, verwacht niet dat de Vara werkelijk het publieke bestel zal verlaten. ,,De leiding van de VARA heeft met mij daarover nog niet gesproken, dat gebeurt volgende week. Ik kan niet beoordelen of de VARA een toekomst heeft buiten het bestel, ik heb geen idee welke opties er zijn voor de VARA, ook niet voor de VARA-radio. Het lijkt me wel heel onwaarschijnlijk dat de VARA buiten het bestel kan doorgaan. Die opvatting constateer ik bij vrijwel al mijn collega's van de radio en ook bij die van de tv. Voor de klassieke muziek op de radio lijkt het mij volslagen onrealistisch.

,,Maar als VARA er wel uitstapt, moet er voor de Matinee een oplossing komen. Over het voortbestaan van de Matinee ben ik niet pessimistisch. De Matinee is een cultuurinstituut, het paradepaardje van de publieke omroep. Daarvoor is binnen de publieke omroep een enorm draagvlak, ook bij de VARA zelf: voorzitter en directeur Vera Keur is vaak bij de concerten aanwezig. Dat is een hoopvol teken, want dan kun je ook de problemen met je bazen delen.

,,Dat commitment is er ook bij de Raad van Bestuur van de NOS. Hans van Beers is daarin bezig het muziekbestel van de omroep verder vorm te geven. Voor de Matinee is op zijn minst een veilige en vast verankerde plaats verzekerd. Ik schrijf nu een beleidsplan voor de periode 2001-2004, om de Matinee nog naar een hoger plan te tillen, maar het is te vroeg om daar nu op in te gaan. Veel van die plannen liggen nu al vast.''

Het bij de Matinee eventueel wegvallende financieringsaandeel van de VARA zou volgens Zekveld kunnen worden gecompenseerd uit de `vooraftrek' van Radio 4. ,,Er zijn nog andere financieringsbronnen van het NOS-bestuur, dat bezig is met een `Deltaplan' om de publieke omroep te redden, inclusief het cultuur- en muziekbeleid. Als het NOS-bestuur lacunes constateert, kan het daaraan meer geld besteden. Wij zijn ervoor om te doen wat in de rest van het Nederlandse muziekleven niet gebeurt, met grote thematische series, retrospectieven, opdrachten, met grote verantwoordelijkheden voor het Nederlandse componeren. De Matinee is heel ideëel.''