Verdeeldheid dreigt in het land van twee goden

Jongens en meisjes gaan niet meer naar dezelfde school sinds de Noord-Nigeriaanse deelstaat Zamfara het islamitisch recht heeft ingevoerd. Christenen reageren bevreesd. De eenheid van het land staat op het spel.

Ahmad Sani laat sinds een jaar zijn baard staan. ,,Ik ben geestelijk gerijpt'', zegt Sani, gouverneur van de Nigeriaanse deelstaat Zamfara. ,,Daarom draag ik een baard en kondigde ik de shari'a af. Want een moslim die zich niet aan de shari'a houdt, is een ongelovige.'' De invoering van de shari'a, het islamitisch recht, in Zamfara veroorzaakte een gigantische politieke controverse in Nigeria en zet de eenheid van het land onder grote druk.

Nigeria is een land van twee goden, wier volgelingen sinds de onafhankelijkheid herhaaldelijk bloedig slaags raakten. Om de vrede tussen christenen en moslims te garanderen, kent het land een liberale grondwet. Deze biedt de mogelijkheid om in het overwegend islamitische noorden voor persoonlijke geschillen tussen moslims de shari'a toe te passen. Voor criminele zaken geldt echter in alle 36 deelstaten van het land het wetboek van strafrecht. Ahmad Sani bracht daar tot ergernis van de centrale regering van president Obasanjo verandering in. De afkondiging van de shari'a twee maanden geleden in Zamfara lijkt navolging te krijgen in andere noordelijke staten met als mogelijk gevolg een opdeling van Nigeria langs religieuze scheidslijnen.

De shari'a, die volgende maand officieel van kracht wordt, heeft in Zamfara's hoofdstad Gusau al tot de eerste veranderingen geleid. Auto's met een vrouw erop geschilderd opereren nu als taxi's voor exclusief vrouwelijke passagiers. In bussen moeten de vrouwen achterin zitten, opdat de mannen niet te lang naar hen kunnen kijken. De bars in de stad zijn gesloten, behalve die in de kazerne. Jongens en meisjes gaan niet meer naar dezelfde school. Shari'a-rechtbanken worden gebouwd en nieuwe rechters opgeleid. Straffen, zoals het afhakken van handen van dieven of steniging van schuldigen aan overspel, zijn nog niet toegepast.

Gouverneur Ahmad Sani benadrukt dat de shari'a alleen geldt voor moslims. ,,Er zullen geen problemen ontstaan tussen moslims en christenen.'' Twee procent van Zamfara's drie miljoen inwoners is christen, veelal afkomstig uit Zuid-Nigeria. Christenen zijn er weinig gerust op dat de shari'a voor hen geen gevolgen zal hebben. ,,We zijn bang'', zegt pater Peter Dumba van de Christelijke Associatie van Nigeria (CAN) in Gusau. ,,De gouverneur kondigde aan het aantal kerkgebouwen te zullen beperken. Christenen en moslims leefden vreedzaam samen maar nu vrees ik voor een uittocht van christenen.''

Het noorden van Nigeria kent een lange islamitische geschiedenis. Zamfara's buurstaat Sokoto vormde sinds begin vorige eeuw het centrum van een groot islamitisch rijk dat strekte tot in het huidige Mali, Tsjaad en Kameroen. Oprichter van dit rijk was de legendarische Usman bin Fodio. Hij leidde tussen 1804 en 1817 een jihad, een heilige oorlog, en wordt nog steeds geëerd als een van de grondleggers van de islam in Afrika. Met de komst van de Britse kolonisten verloor in 1915 het sultanaat van Sokoto iedere politieke macht. De sultan heerst nu nog als de geestelijk leider van alle moslims in Nigeria.

Het is moeilijk om onder de moslims in Sokoto en Zamfara tegenstanders te vinden van de invoering van de shari'a. ,,Al lang voor de komst van de Britten heersten hier de islam en shari'a'', zegt Ibrahim Dagena, een koopman op de markt van Sokoto. ,,We herstellen de oude orde.'' Mohamed Said, hoogleraar in de rechten aan de universiteit van Sokoto, voorspelt een prachtige toekomst: ,,Alle misdaad, alle immoraliteit, de prostitutie en het alcoholisme, ze zullen verdwijnen na de toepassing van de shari'a. Zamfara wordt de beste staat van Nigeria.''

Hoogleraar geschiedenis Ahmed Abdulrachmon plaatst kanttekeningen. ,,De noordelingen grijpen terug naar het glorieuze verleden van Sokoto. Maar weten ze wat de invoering van de shari'a in de context van het huidige Nigeria kan betekenen? Het is gevaarlijk. De religieuze geschillen kunnen ontaarden in een tribale confrontatie tussen noorder- en zuiderlingen. Dat kan tot afscheiding van het noorden leiden. Bovendien, het allergrootste probleem van Nigeria is niet prostitutie of alcoholisme, het is de corruptie door de elite, de plundering van staatsinkomsten door politici.''

Gouverneur Ahmad Sani belooft dat onder zijn bestuur en met behulp van de shari'a de endemische corruptie zal worden bedwongen. De gouverneur van Zamfara is een rijk man. Hoe kwam hij aan zijn fortuin? Stal hij geld toen hij begin jaren negentig bij de Centrale Bank werkte? Sani ontkent. Dan, na lang aandringen, volgt plotseling de openbaring: ,,Soms ontving ik wel eens hier en daar vijf- of tienduizend dollar. Toen was ik nog jong, ik zal het nu niet meer doen.'' Moet hij als goed moslim dat gestolen geld niet terugbetalen? ,,Daarom laat ik mensen gratis in mijn vier huizen wonen.''

Het debat of de deelstaten de bevoegdheden hebben een eigen rechtsstelsel in te voeren, is nog niet beslist. Obasanjo verklaarde aanvankelijk dat de invoering van de shari'a in Zamfara ongrondwettelijk is maar zijn minister van Justitie leek hem onlangs daarin tegen te spreken. De woede in de zuidelijke staten met een meerderheid van christenen neemt toe. De deelstaat Cross River dreigde onlangs als tegenactie het christelijk kerkrecht in te voeren. President Obansanjo probeert de gemoederen te bedaren en voorspelt nu dat de controverse als een nachtkaars zal uitgaan. Obasanjo's geheime wapen is de politie. Ernest Ibhaze is de assistent-commissaris van politie in Gusau. ,,Ik neem alleen bevelen aan van mijn baas in de landelijke hoofdstad Abuja, niet van de autoriteiten in Zamfara. De politie is een nationale organisatie. De deelstaten hebben geen eigen politie'', zegt hij onomwonden. De politie in Zamfara zal dus niet toezien op naleving van de shari'a.

Drie maanden geleden werden de commissaris en zijn tweede man van de politie in Gusau, beiden moslims, door hun baas in Abuja vervangen door twee christenen. Gouverneur Ahmad Sani is woedend. Hij leidt een eigen islamitische jeugdbrigade op om toe te zien op de shari'a. ,,De politie stuurt aan op chaos als ze de shari'a niet uitvoert. Moslims zijn bereid hun leven te offeren voor hun geloof als de regering in Abuja problemen veroorzaakt.''