Stembus speelt rol in ontslag in Roemenië

Electorale overwegingen vormen een belangrijk motief achter het onzachte ontslag van de Roemeense premier Radu Vasile door president Constantinescu.

De Roemeense premier Radu Vasile legt zich toch neer bij zijn ontslag. Na een dag van groeiende politieke spanning in Boekarest verscheen Vasile gisteravond op de televisie. ,,Ik heb genoeg van het Byzantijns geruzie'', aldus Vasile. In een emotioneel interview zei de voormalige premier zich `gekruisigd' te voelen. Vasile bleef bij zijn mening dat zijn ontslag ongrondwettig was, maar hij zei het ,,in het nationale belang'' niet te zullen aanvechten.

Vasile was maandagnacht door president Constantinescu naar huis gestuurd nadat de meeste ministers waren opgestapt. Eerst waren de christendemocraten (uit Vasile's eigen partij) uit de regering gestapt en vervolgens ook de liberalen en de etnische Hongaren. Grondwetdeskundigen konden gisteren nog geen antwoord geven op de vraag of de president vervolgens het recht had om buiten het parlement om de premier te ontslaan.

De aanval op Vasile werd zondag ingezet door president (en partijgenoot) Constaninescu tijdens een televisietoespraak over de top van Helsinki. De president zei dat er voor de Roemenen eindelijk ,,licht aan het eind van de tunnel'' is nu het land formeel is uitgenodigd om lid te worden van de Europese Unie. Maar dan moest Roemenië wel goed geleid worden en dat was onder de regering-Vasile niet het geval. Constaninescu verweet de regering gebrek aan leiding en coördinatie.

Het was duidelijk dat de uren van Vasile geteld waren, maar de premier weigerde uit zichzelf te gaan, waarop het weinig fraaie toneelstuk moest worden opgevoerd van aftredende en even later weer aantredende ministers.

De politieke explosie in Boekarest komt niet onverwacht. De president heeft ontegenzeggelijk gelijk als hij zegt dat de regering-Vasile de laatste tijd weinig doortastend is opgetreden. Tegen de achtergrond van een steeds verder dalende levensstandaard en groeiende sociale onrust had Vasile ook weinig speelruimte. Stakingen werden steevast gesust met een (bescheiden) greep in de schatkist; de privatisering van de grote industriële complexen verliep uiterst moeizaam; de inflatie was (met ruim 50 procent) twee keer zo hoog als het IMF toelaatbaar achtte. In diverse steden is de stadsverwarming uitgevallen, niet omdat Roemenië zoals Servië onder een internationaal embargo staat, maar omdat de gemeenten gewoon geen geld meer hebben.

Toch wekt de manier waarop Vasile is weggewerkt de indruk dat het politieke theater minstens evenveel te maken heeft met interne partijpolitiek en electorale overwegingen als met de deplorabele toestand in het land. De populariteit van de Christen-Democratische Boerenpartij (PŅT-CD), de grootste regeringspartij, is angstwekkend gedaald. President Constantinescu, het belangrijkste gezicht van de partij, werd tot zijn ontsteltenis onlangs op onafhankelijkheidsdag op straat uitgejouwd door ontevreden Roemenen. Binnen de partij vechten verschillende stromingen om de macht. De grootste tegenstelling is die tussen de conservatieve partijvoorzitter Diaconescu en een modernere stroming rond Vasile.

Uiterlijk eind volgend jaar moeten de Roemenen weer naar de stembus. Zoals de zaken nu staan zullen de christendemocraten worden weggevaagd en de post-communistische sociaal-democraten terugkeren aan de macht. In Boekarest wordt het ontslag van Vasile, die ook belangrijke partijfuncties heeft verloren, gezien als een poging om vooral binnen de partij orde op zaken te stellen. Byzantijns geruzie dus.

De belangrijkste kandidaten voor de opvolging van Vasile zijn Dudu Ionescu, minister van Binnenlandse Zaken, en Radu Sîrbu, hoofd van het agentschap voor privatisering. Geen van beiden staat bekend als doortastend politicus of ervaren econoom. Het IMF heeft intussen zijn bemoeienissen met Roemenië even stopgezet. In augustus werd door Vasile een nieuwe lening binnengesleept van ruim 540 miljoen dollar. De eerste betaling is gedaan, maar de tweede (200 miljoen dollar) laat al twee maanden op zich wachten. Ook het IMF wacht op een duidelijk boodschap uit Boekarest. In februari volgend jaar beginnen de eerste `onderhandelingen' tussen Roemenië en de EU.