Onder controle

MINISTER NETELENBOS (Verkeer) toont aan het einde van het jaar een tomeloze dadendrang. Dat vloeit voor een deel voort uit de portefeuille die ze beheert: verkeer is in alle opzichten een van de grote knelpunten van Nederland. Het heeft ook te maken met de wijze van politieke besluitvorming in dit land. Die verloopt volgens het patroon van de processie van Echternach: twee passen voorwaarts en één achterwaarts. Vooral als het gaat om onderwerpen waarbij een veelheid van belanghebbenden is betrokken en het overleg in het veelgeroemde poldermodel wegzakt in zompigheid.

Zo ook met het verkeer. Hoe lang wordt er nu al over rekeningrijden overlegd? Er kwam een passage over in het regeerakkoord, bij Gouda verschenen proefpoorten over de A12 en vervolgens kwam er een campagne tegen rekeningrijden van de autolobby en een landelijk ochtendblad. De minister bond in en even leek het hele project van de baan. Maar nu heeft ze de gemeente Amsterdam bereid gevonden om aan een nieuwe (andere?) proef mee te doen. Het concurrentienadeel voor Amsterdam blijkt een voordeel: de Amsterdamse wethouder Köhler (Verkeer) heeft bedongen dat de gemeente de tolopbrengsten mag gebruiken om de infrastructuur rondom Amsterdam te verbeteren. Wat was ook alweer het doel van rekeningrijden? Niet de infrastructuur financieren, maar de files bestrijden.

MET DE NS MAAKT Netelenbos ook Echternachse bewegingen. Het spoorbedrijf werd enkele jaren geleden verzelfstandigd op grond van een advies opgesteld door toenmalig Rabobankier, CDA-prominent en huidig SER-voorzitter Wijffels. De bedoeling was om de NS meer armslag te geven zodat het bedrijf binnen enkele jaren zonder staatssteun als zelfstandige onderneming, weliswaar nog steeds met de overheid als enige aandeelhouder, zou kunnen functioneren. Maar toen. Er kwam politiek gemor over plannen van de NS om de loketten af te schaffen en er was onduidelijkheid over de wijze waarop de NS een bod op het toekomstige hogesnelheidsnet deed. Het plan om de NS te privatiseren is inmiddels op de lange baan geschoven en Netelenbos zinspeelt er op dat de NS strakker onder overheidstoezicht moet komen. De hybride constructie tussen staat en markt werkt niet, stelde ze gisteren in de Tweede Kamer vast.

Dit is een trend. In de gezondheidszorg wordt weer gesproken over een collectieve basisverzekering, in de sociale zekerheid wil het kabinet de uitvoering van de uitkeringen in een rijksdienst onderbrengen. Bij incidenten die zich op alle mogelijke terreinen voordoen, roepen politici en media om het hardst dat de overheid meer, harder, beter, actiever moet optreden. Wat vroeger het geloof in de zachte verzorgingsstaat was, is tegenwoordig het verlangen naar de overheid als `big brother'.

ZO SUKKELT DE processie verder. Bij de aanbesteding van het HSL-net zet Netelenbos een openbare procedure door waarbij concurrenten van de NS kunnen inschrijven. Op de zuidelijke toegangswegen tot Amsterdam komen elektronische tolpoorten te staan. Twee voorspellingen voor de nieuwe eeuw: de NS krijgt toch de concessie voor het HSL-net en de files rond Amsterdam worden niet minder. Maar de overheid heeft de illusie de zaak weer stevig onder controle te hebben.