Heilsleger zit met `bankieren' in de maag

Het Leger des Heils wil `uitgeslotenen' weer de maatschappij in helpen. Daar hoort een bankrekening bij. Maar het Leger zelf mag niet bankieren.

Denise is in blijde verwachting – ook al ligt de rest van haar leven in scherven. Ze is een blonde Rotterdamse meid in wit t-shirt en zwarte trainingsbroek, negentien jaar, zeseneenhalve maand zwanger. Ze zit op de bank naast een baby-box.

Haar vrolijke glimlach lijkt moeilijk te rijmen met haar benarde situatie. Ze heeft geen vriendje meer, het is uit met de vader van haar ongeboren kind. Ze woont niet meer bij haar ouders. ,,Thuis ging het al lang niet meer.'' Ze heeft geen eigen woning meer. ,,Ik ben mijn huis uit gezet door de deurwaarder.'' En ze heeft geen bankrekening meer. ,,Ik heb schulden van 12.000 gulden – huur, gas, elektra en de inrichting van mijn woning.'' Ze lacht voorzichtig.

Denise woont sinds twee maanden bij het Leger des Heils in een opvangtehuis voor tienermoeders en meisjes die in verwachting zijn. Het Leger probeert de meisjes weer de maatschapij in te krijgen. Leert ze zelfstandig te wonen, schulden te saneren, een uitkering aan te vragen, een eigen bankrekening te openen.

Majoor Frouktje Stoffers-Smid, coördinator van het project: ,,We zijn bezig een uitkering aan te vragen voor Denise. Het geld zal eerst via de rekening van het Leger lopen, want zèlf krijgt ze voorlopig geen rekening vanwege haar hoge schulden.''

Denise is geen geval apart. Het aantal mensen dat maatschappelijk buiten de boot valt neemt hand over hand toe, zo constateer het Leger des Heils, de grootste opvangorganisatie voor dak- en thuislozen in Nederland.

,,William Booth, onze oprichter, streed tegen armoede, uitbuiting en maatschappelijke uitsluiting'', vertelt luitenant-kolonel Ine Voorham, directeur van de Stichting Welzijns- en Gezondheidszorg van het Leger des Heils in Almere. ,,Maatschappelijke uitsluiting is op dit moment het grootste probleem.''

Het Leger des Heils probeert de `uitgeslotenen' de weg terug te helpen vinden naar de maatschappij. Een eigen bankrekening is daarbij onontbeerlijk. Maar duizenden mensen krijgen van de bank geen rekening, zegt Voorham. Omdat ze schulden hebben, of omdat ze anderszins problemen veroorzaken.

Harm van Teijlingen, van de afdeling financiën, accomodatie en informatie, rekent voor. Van de 12.000 dak- en thuislozen die bij het Leger des Heils in de maatschappelijke opvang zitten, heeft zo'n tachtig procent een uitkering. Van hen heeft het overgrote deel geen bankrekening. ,,Voor een heel groot gedeelte van hen vragen wij de uitkering aan en wordt het geld overgemaakt op onze rekening. Het Leger des Heils is zo de bank voor deze mensen.'' Het Leger betaalt er de vaste lasten van de uitkeringsgerechtigden mee. Wat overblijft kunnen de mensen komen ophalen.

Maar het Leger wil geen bank zijn. ,,We hebben geen kantorennet, we hebben geen kasuren, we hebben geen pinautomaten'', merkt Van Teijlingen op. Het wil alleen mensen op weg helpen, terug de maatschappij in.

Luitenant-kolonel Voorham heeft het probleem van de bankrekeningen in alle toonaarden bij diverse gremia aangekaard. Bij de Raad van Kerken. Bij andere instellingen die maatschappelijke opvang regelen. Bij de politiek. En bij de banken natuurlijk.

,,We onderhandelen nu al meer dan een jaar met een bank over mogelijkheden om toch onder bepaalde voorwaarden rekeningen te openen voor deze mensen'', verzucht Voorham. Tot nog toe zonder resultaat.

,,Maatschappelijke uitsluiting is geen issue'', stelt Voorham teleurgesteld vast. Toen het Leger onlangs bekend maakte dat het aantal dak- en thuislozen bij het Leger in vier jaar tijd is toegenomen van 10.000 naar 12.000, stond de telefoon roodgloeiend . ,,Dat willen mensen weten, want van daklozen hebben ze last.''

Toen het Leger wereldkundig maakte dat het aantal mensen dat maatschappelijk wordt uitgesloten alarmerend snel toeneemt, volgde een oorverdovende stilte. ,,Daar reageert niemand op, want niemand heeft er last van.'' Voorham is geschokt over de toenemende onverschilligheid.

Het Leger des Heils blijft intussen de uitkeringen beheren van een groeiende groep mensen die maatschappelijk worden uitgesloten. Het was de advocaat van het Leger die nog niet zo lang geleden luitenant-kolonel Voorham er op attendeerde dat het `bankierswerk' wel eens in strijd zou kunnen zijn met de Wet Toezicht Kredietwezen.

Voorham heeft minister de Vries (Sociale Zaken) en minister Van Boxtel (Grotestedenbeleid) inmiddels in kennis gesteld van dit mogelijke vergrijp. Aan Van Boxtel schreef ze afgelopen maand: ,,Voor organisaties als het Leger des Heils betekent dit dat zij, in het belang van de cliënt, de wet overtreden om deze cliënten toch in de gelegenheid te stellen een uitkering te kunnen ontvangen.''

Het gaat er niet om of het Leger des Heils al of niet een bank is, legt Van Teijlingen uit. Het gaat er om dat een groeiend aantal mensen niet kan reïntegreren in de samenleving zonder bankrekening. Dat wil het Leger veranderd hebben. ,,Desnoods geven we ons zelf aan bij justitie.''