Wonder van eenvoud

Het kanaal van Panama, gegraven tussen 1904 en 1914, is tot op de dag van vandaag een eerbetoon aan de menselijke intelligentie en aan de 20.000 mensen die het leven lieten tijdens het graafwerk. Het sluizensysteem waarmee schepen vanuit de ene oceaan 26 meter omhoog worden getild naar het niveau van de andere oceaan, met daartussen de tachtig kilometer lange waterweg, is in 85 jaar tijd nauwelijks aangepast. De oude locomotieven van General Electrics zijn vervangen en de computer heeft zijn intrede gedaan, maar het principe is hetzelfde: eenvoud.

Wel zien de beheerders van het kanaal zich steeds vaker voor problemen gesteld. De afgelopen twee jaar moesten enkele containerschepen een deel van hun vracht in de haven laten staan omdat het kanaal niet genoeg water bevatte. Elke doortocht vereist 200 miljoen liter water. ,,Het weerkundige fenomeen El Niño zorgde voor een ongekende droogte'', zegt Alberto Alemán Zubieta, de administrateur van het kanaal.

Een ander probleem is de zogeheten geul van Gaillard, die dwars door een bergketen werd gegraven. Schepen worden steeds groter. Bij de bouw worden nog wel steeds de maten van het Panamakanaalsluizen gehanteerd (294 meter lang en 32,5 meter breed), maar deze `Panamax-schepen' (Panama maximum) kunnen niet in twee richtingen tegelijkertijd door de geul. Dat geeft vertragingen, en tijd is geld.

De Verenigde Staten hebben het kanaal altijd beheerd als een non-profit organisatie. De tol die schepen betaalden, werd aangepast aan het bedrag dat jaarlijks nodig was voor onderhoud. Maar de Panamezen willen het winstgevend maken. Daarom is een omvangrijk programma begonnen om het kanaal aan te passen aan de eisen van deze tijd. De geul van Gaillard wordt verbreed, een operatie die in 2002 zal worden afgerond.

Op de lange termijn zijn er plannen voor een tweede kunstmatig meer, naast dat van Gatún, dat nu als waterreservoir dient. Daarmee krijgt niet alleen het kanaal meer water, maar kunnen ook de groeiende steden Panama-Stad en Colón in de toekomst blijvend van drinkwater worden voorzien. Een derde voordeel zou zijn dat Panama over water nog een een oost-west verbinding krijgt.

,,Met het verbreden van de geul van Gaillard en de modernisering van de bestaande sluizen zijn we tot 2013 uit de brand'', zegt Rodolfo Sabonge, directeur van het planbureau van het kanaal. ,,Daarna hebben we weer een capaciteitsprobleem.'' Daarom wordt nu ook gekeken naar de mogelijkheden van een derde kanaal, dat breed genoeg zou zijn voor het groeiende aandeel niet-Panamax schepen, die nu minder dan tien procent van de wereldvloot uitmaken.