Wat er met uw geld gebeurt

Zet een paar verzoeken op een rij die ooit werden gehonoreerd dankzij de jaarlijkse kerstactie van het Fonds NRC Handelsbladlezers en je krijgt een aardige indruk van helpend Nederland. Een vaatwasmachine voor de volksgaarkeuken. Vakantiekampen voor autistische kinderen. Een extraatje voor oud-verpleegsters zonder pensioen. Nieuwe gordijnen voor allergische kinderen van asielzoekers. Acute hulp voor in steek gelaten moeders. Spuiten voor drugsverslaafden.

Tweemaal per jaar komen de acht leden van de commissie van het Fonds NRC Handelsbladlezers onder voorzitterschap van de hoofdredacteur bijeen. In het najaar om de jaarlijkse inzamelingsactie met Kerstmis onder lezers voor te bereiden, in het voorjaar om het binnengekomen geld te verdelen onder de tientallen instellingen die zich de praktische behoeften aantrekken van gehandicapten, daklozen, drugsverslaafden, jeugdprostituees of vluchtelingen.

Over de toewijzing wordt soms heftig gediscussieerd. Mevrouw M.L. Tiesinga-Autsema, voormalig hoofd van het secretariaat van NRC Handelsblad,oud-lid van de Eerste Kamer voor D66 en al twintig jaar lid van de commissie, herinnert zich de `licht regenteske sfeer' die zij twintig jaar geleden moest overwinnen om hulp aan blijf-van-mijn-lijfhuizen, drugsverslaafden en prostituees erdoor te krijgen. Tegenwoordig worden de degens gekruist over hulp aan illegale vreemdelingen en over de vraag of een storting daadwerkelijk bijdraagt aan de leniging van de allerergste noden. Zo sneuvelden het afgelopen seizoen onder meer verzoeken om steun voor het maken van een cd door Don Bosco-jongeren en een bijdrage voor het aan de kaak stellen van het asielbeleid.

Het tijdstip van de actie is al jaren onomstreden. In de kersttijd daalt de barmhartigheid nu eenmaal sneller neer in de harten van mensen, stipuleren ingewijden in het charitatieve circuit. En bovendien is het einde van het jaar een goed moment om nog snel een gift te doen die aftrekbaar is voor de belastingen.

De opbrengst steeg van negentigduizend gulden in 1979 tot honderdzestigduizend gulden vorig jaar. Het aantal giften daalde – ondanks de oplagestijging – van ruim tweeduizend in 1989 tot vijftienhonderd vorig jaar. Minder mensen geven meer, kortom.

Met deze cijfers behoort de kerstactie van NRC Handelsblad tot de kleinere fondsen in Nederland. Het Centraal Bureau Fondsenwerving schat dat er ongeveer zeshonderd fondsenwervers in Nederland zijn. Er zijn er 33 die meer dan tien miljoen gulden ophalen. Kampioen is Foster Parents, dat jaarlijks ruim tweehonderd miljoen gulden weet te werven.

Het lezersfonds werd in 1928 opgericht bij gelegenheid van het honderdjarig jubileum van het Algemeen Handelsblad in Amsterdam. Het was aanvankelijk bedoeld om kunstenaars, journalisten en zelfs ontdekkingsreizigers in staat te stellen naar het buitenland te reizen en aldus bij te dragen tot vermeerdering van de cultuur van ons vaderland, zo staat in de statuten. Inderdaad werden in de beginjaren uit de giften van de niet onbemiddelde lezers van het Handelsblad reisbeurzen betaald. Maar al gauw kwam het accent toch te liggen op bestrijding van de armoede, die zich in de jaren dertig onontkoombaar opdrong.

De commissieleden liepen destijds nog zelf met gevulde enveloppen de deuren af van gezinnen die aan de grond zaten. Tegenwoordig wordt het geld verdeeld over rechtspersonen die kunnen aantonen geen geld te hebben voor een eenmalige uitgave. Een `verklaring van geen bezwaar' heeft het fonds overigens nooit aangevraagd bij het Centraal Bureau Fondsenwerving. Zo'n verklaring krijgt een fondsenwerver als hij kan aantonen bonafide te zijn.

Haalt de Kerstactie het jaar 3000? Adjunct-directeur L. van Deth van het Centraal Bureau Fondsenwerving meent dat kleinere acties als die van NRC Handelsblad altijd in trek blijven. De mensen weten dat er weinig kosten worden gemaakt. Commissielid Tiesinga beaamt dat gretig: ,,De bestuursleden brengen zelfs geen reiskosten in rekening.''

En waarom bezit het fonds geen `verklaring van geen bezwaar'? ,,Dat is niet aan de orde. Ik durf mijn hand ervoor in het vuur te steken dat we zo'n verklaring onmiddellijk zouden krijgen.''