Openbaar bidden

VRIJHEID ,,VAN' GODSDIENST omvat niet alleen de vrijheid een geloof te belijden maar ook om er van verschoond te blijven. Dit besliste het Federale constitutionele gerechtshof van Duitsland vijf jaar geleden naar aanleiding van een klacht van de (theosofische) ouders van schoolgaande kinderen in de deelstaat Beieren. Zij beklaagden zich over de verplichte aanwezigheid van een – plastisch vormgegeven – kruisbeeld in elk klaslokaal. Opdringen van godsdienstige symbolen past niet bij het openbaar onderwijs, oordeelde het hof.

Welke boodschap bevat deze leerzame episode voor het – openbare – Calandlyceum in Amsterdam-West? De schoolleiding weigert daar een lokaal ter beschikking te stellen van islamitische leerlingen om zich in de pauzes te kunnen terugtrekken voor hun dagelijkse gebeden. De stelling van de leiding is: bidden is een privé-zaak, dat doe je maar thuis.

Als uitgangspunt valt daar weinig op af te dingen voor een openbare school in een pluriforme samenleving met een scheiding tussen kerk en staat. Daarmee corresponderen verschillende schijngestalten van de godsdienstvrijheid. De harde kern (het recht welke levensovertuiging ook maar te koesteren) is onaantastbaar. De openbare vormen van belijdenis zijn echter onderworpen aan de beperkingen die de fundamentele neutraliteit van de publieke ruimte meebrengt.

ALS DAT STRIKT wordt genomen zou ook het dragen van hoofddoekjes van school moeten worden gebannen. Een demonstratief karakter kan daaraan niet worden ontzegd. De betekenis is natuurlijk niet voor iedereen gelijk maar heeft in elk geval een connotatie van onderdanigheid van de vrouw die zich moeilijk verdraagt met de grondwet. Toch verbiedt het Calandlyceum deze uiting van levensovertuiging niet.

Er bestaat een grens tussen passief toelaten (hoofddoekjes) en actieve medewerking (de sleutel van een klaslokaal), maar de publieke betekenis van deze principieel verschillende varianten is precies omgekeerd. De biddende leerlingen willen zich juist terugtrekken. Noem het een overblijflokaal en de bidfaciliteit past vrijwel naadloos in het meest openbare schoolstramien. Maar de rector van het Calandlyceum heeft gelijk: vroeger of later moet een grens worden getrokken. Volgens sommige islamitische opvattingen hoort een school aparte ingangen voor mannen en vrouwen te hebben.

Antroposofen

In het hoofdartikel Openbaar bidden (maandag 13 december, p. 7) worden de ouders die in 1995 procedeerden tegen kruisbeelden in Beierse schoollokalen aangeduid als theosofen. Dit moet zijn antroposofen.