De Haagse Staat

NIET NIX WEG: PRIK WAS ERUIT ...

Ze vertrekken zoals ze kwamen: met veel rumoer. Niet Nix, het jongerennetwerk in de Partij van de Arbeid, heft zichzelf op. En het doet dat met veel misbaar. Volgende week feesten ze zichzelf uit in Paradiso en afgelopen zaterdag verscheen het laatste nummer van Vlugschrift, hun wekelijkse fax-krant. Met opinies over het eigen verdwijnen van iedereen die ook maar iets in de PvdA te zeggen heeft. Alsof de partij zelf ten grave wordt gedragen.

Jongeren waren het, maar kortademige jongeren. Softies had Marcel van Dam ze drie jaar geleden bij hun aantreden al genoemd. Want, Niet Nix wilde de PvdA graag vernieuwen, maar niet met alle middelen. Geen mars door de instituties, geen confrontatie met de oude garde. Nee, het moest wel leuk blijven. Ze schonken de PvdA hun jeugd en hun energie, maar als het niet werkt, stappen we naar andere organisaties ,,of gaan we misschien gewoon iets leuks doen'', kondigden ze direct al aan. Zo manifesteerde Nix Nix zich direct als de politieke vertegenwoordiging van de patatgeneratie.

`Geen macht, wel invloed', was het doel waarnaar zij streefden. Het was een beetje een dubbele boodschap die de vernieuwers brachten. Want begin dit jaar deed het Niet Nix-duo Booij en Van Bruggen wel degelijk een gooi naar het voorzitterschap van de partij. De afloop is bekend: het oudere kader zette de twintigers de voet dwars: ze verloren. Een vice-voorzitterschap wezen de gesneefde Niet Nix'ers af en daarna kwam het chagrijn snel in de beweging.

`De PvdA is niet open', `de PvdA vernieuwt niet echt', `de PvdA voert geen debat' — het waren de even gemakkelijke als voorspelbare kritieken. ,,Het was een beetje als champagne waar de prik uit is'', zegt Ad Dunning, de voorzitter van de partijcommissie, die vorig jaar adviseerde over de vernieuwing van de Tweede-Kamerfractie.

Wat de PvdA aan ze verliest? Weinig, vindt Bart Tromp, partijcriticus en hoogleraar politieke wetenschappen. Hij heeft de sterke neiging het ventje vriendelijk uit te zwaaien. ,,Mijn grootste bezwaar is dat Niet Nix geen ideeën had. Het enige idee dat ik kon ontwaren, was dat iedereen boven de 30 niet deugt. En ze zijn, vind ik, ook sterk blijven hangen in de vorm. Die kennisfestivals van ze waren toch eigenlijk net zo iets als als vroeger de beatmissen in de katholieke kerk.''

...EN DE STRIJD DER GENERATIES

De luis verlaat de pels. En de pels voelt zich er knap ongemakkelijk bij. De heersende elite van de Partij van de Arbeid overlaadt Niet Nix bij zijn verscheiden met complimenten. Met als boodschap: Jammer jongelui, we hadden jullie graag erbij gehouden. Alsof de partij bang is de aansluiting met de jonge generatie te missen en vreest dat ze nog verder zal vergrijzen.

De kwestie speelde vorig jaar al even op bij de vorming van het tweede kabinet-Kok. Toenmalig partijvoorzitter Karin Adelmund, zelf aangetreden als staatssecretaris op Onderwijs, miste ,,avontuur en jeugdigheid''. Marjet van Zuijlen, een dertiger en inmiddels secretaris van de Tweede-Kamerfractie, sprak zelfs van een ,,eenzijdig kabinet met ,,te veel ministers van dezelfde oude generatie''.

En inderdaad, de jongste bewindspersoon bij het aantreden van de ploeg, staatssecretaris van Volksgezondheid Margot Vliegenthart, was 40. Dat was ooit anders,ingrijpende anders: Jan Pronk, inmiddels 59, was 33 toen hij minister werd in het kabinet-Den Uyl; zijn collega Ruud Lubbers was maar net een jaar ouder. De CDA'er Elco Brinkman was eveneens een jonge dertiger toen hij in het eerste kabinet-Lubbers minister werd. En zelfs in de later als regentesk beschouwde jaren vijftig kon de anti-revolutionair Jelle Zijlstra al op z'n vierendertigste minister van Economische Zaken worden.

Het is nog een stille strijd, de strijd tussen de generaties. Maar hij is onder de opppervlakte wel aanwezig. Neem de jonge garde, de dertigers in de Tweede-Kamerfractie van de PvdA. Zij solidariseerden sterk met Niet Nix en uiten hetzelfde soort ongenoegen. Wouter Bos, Kamerlid sinds '98 en afkomstig van Shell: ,,Het is doodzonde dat dit soort frisheid verdwijnt. Het is doodzonde dat jongeren in de partij niet meer ruimte krijgen. De politiek loopt hier achter bij de rest van de samenleving. In het bedrijfsleven krijgen jonge mensen met kwaliteit veel sneller de ruimte.''

Inderdaad, zegt Ad Dunning, de politiek vormt een groot contrast met het bedrijfsleven. ,,In de informatie-technologie zie je twintigers op leidinggevende posten en ook in mijn sector, de gezondheidszorg, zie je jonge mensen in verantwoordelijke functies. Maar het is nu eenmaal een gegeven in de politiek en je ziet dat momenteel heel sterk in de PvdA: de zittende politici laten zich niet zomaar van het kussen dringen.''

... EN WAT GEBEURT ER MET DE ERFENIS?

En dan is er nog de erfenis. Wat gebeurt er met Vlugschrift, de succesvolle faxkrant van Niet Nix? Honderdenvijfenzeventig nummers zijn er in 5 jaar gemaakt en vaak was het blad spraakmakend. Want, verschijnend in het weekeinde en kritisch over de bestuurders in de PvdA was Vlugschrift een opvallend medium. Voor vernieuwers als voormalig partijvoorzitter Felix Rottenberg was Vlugschrift een buitenboordmotor; voor bestuurders, zoals de vroegere fractievoorzitter Jacques Wallage een stoorzender. ,,Kunnen jullie je pijlen niet eens op het CDA richten'', liet hij zich ooit na de zoveelste kritiek op de Kamerfractie ontvallen.

Vlugschrift was volgens Felix Rottenberg ,,een interessant guerrilla-blad''. Maar ook een zwaar gesubsidieeerd guerrilla-blad. Booij en Van Bruggen, de oprichters van Niet Nix en eerste makers van het blad, hadden functies op het partijkantoor en hun uitgave werd uit de partijkas betaald. De Partij van de Arbeid financieerde als het ware haar eigen oppositie.

Wie neemt Vlugschrift over? `Het mag geen partijmegafoon worden', zeggen de Niet Nix'ers. Die kans is ook klein. De PvdA kampt, net als alle grote partijen, door de terugloop van haar ledental met beperkte financiële middelen. De Jonge Socialisten, de traditionele jeugdorganisatie van de sociaal-democratie, hebben interesse voor het blad. Maar het is vooralsnog zeer de vraag of de partijtop de middelen ook vrijmaakt. ,,Het is nog in onderzoek'', laat een woordvoerder van de partij desgevraagd weten.

En Niet Nix. Dat strijkt het vaandel. Met gevoel voor dramatiek. The End, staat er met grote letters op hun website. Met achter de tekst beelden van een neerstortende Hindenburg, de zeppelin, die in mei 1937 zo dramatisch in vlammen opging.

Niet Nix heft zichzelf op kort na het verdwijnen van Opschudding, de groep jongeren in D66 die vorige week zijn vernieuwingsmissie beëindigde. Samen vormen ze inmiddels LEF, een nieuw netwerk voor progressieve jongeren. Weggelopen van het hoofdveld gaan ze samen verder, lekker ballen op een bijveld.

Redactie: Kees van der Malen.