Beperkte hervorming van EU

De Europese regeringsleiders zijn het nog steeds oneens over de vraag welke wijzigingen van het Verdrag van de Europese Unie nodig zijn om de EU bestuurbaar te houden na uitbreiding met nieuwe lidstaten.

De regeringsleiders besloten het afgelopen weekeinde tijdens hun bijeenkomst in Helsinki dat slechts over een paar punten – het `stemgewicht' van de lidstaten van de EU, de samenstelling en omvang van de Europese Commissie en de uitbreiding van de besluitvorming met een gekwalificeerde meerderheid – moet worden onderhandeld.

Over deze kwesties kon tijdens de top in Amsterdam van 1997 geen overeenstemming worden bereikt. Ze willen echter pas in de loop van de onderhandelingen volgend jaar bezien welke andere punten er eventueel extra aan de orde moeten komen. Nederland behoort tot de landen die meer wijzigingen willen.

De regeringsleiders gaven zaterdag een zeer uiteenlopende uitleg van hun besluit. Volgens premier Kok betekent het dat volgend jaar zeker over de zogenaamde flexibiliteit zal worden onderhandeld. Dit is een regeling die het mogelijk moet maken dat sommige lidstaten verder integreren dan het geheel van de EU. Ook de Duitse bondskanselier Schröder toonde ,,interesse'' in flexibiliteit, dit in tegenstelling tot de Britse premier Blair. Deze wil alleen over de `restanten' van de top van Amsterdam onderhandelen.

Ook Frankrijk is uit vrees voor vertragingen tegen een uitgebreide agenda voor onderhandelingen over verdragswijzigingen. President Chirac zei dat de onderhandelingen zich zullen concentreren op de drie ,,fundamentele kwesties en wat hiermee direct verband houdt''. De bedoeling is dat de besprekingen (de zogenoemde Intergouvernementele Conferentie) eind volgend jaar onder Frans voorzitterschap worden afgerond. Op verzoek van Chirac is in de conclusies van de top van Helsinki een kleine slag om de arm gehouden, zodat het Frankrijk niet kan worden verweten als een verdragswijziging volgend jaar december op de Europese top van Nice niet gereed is.

De ratificatie van het gewijzigde verdrag door de nationale parlementen zal naar verwachting vervolgens twee jaar kosten. Ook de toetreding van een nieuwe lidstaat vereist een verdragswijziging, waarna opnieuw ratificatie door de nationale parlementen moet volgen. Verwacht wordt daarom dat de eerste nieuwe lidstaat op zijn vroegst in 2004 kan toetreden.

De EU onderhandelt over toetreding met Polen, Tsjechië, Hongarije, Slovenië, Estland en Cyprus. Volgend jaar worden onderhandelingen geopend met Roemenië, Bulgarije, Litouwen, Letland, Slowakije en Malta. Turkije heeft zaterdag de status van kandidaat-lid van de EU gekregen.