Bach met bonus

Waar koopt de liefhebber van klassieke muziek zijn cd's. Bij de vakhandel kost het complete oeuvre van Bach drieduizend gulden. Drogist Kruidvat verkoopt 155 Bach-cd's voor 450 gulden. Koopjes zijn niet langer verdacht.

Bijna twintig jaar na de introductie is het zilveren schijfje muziek nog altijd zeer begeerd. Juist die aantrekkelijkheid van de cd veroorzaakt zorgen bij platenmaatschappijen en cd-handel. Internet maakt opgang als middel om cd's te kopen. Sterk stijgende aantallen illegale kopieën worden vooral gekocht door de jeugd. De muziekbranche maant jongeren af te zien van zulke koopjes van rond de vijftien gulden. De ouders kopen legale klassieke cd's vanaf een rijksdaalder per stuk.

In het centrum van Amsterdam bevindt zich alleen al tussen Dam en Munt (een afstand van 750 meter) een enorme concentratie van cd-winkels: De Bijenkorf, Virgin in Magna Plaza achter het Paleis, Fame (op hoek van Dam en Kalverstraat `de grootste platenzaak van het land'), Free Record Shop (drie vestigingen in de Kalverstraat) en V&D. In al die winkels zijn ook klassieke cd's te koop.

Op het Spui is de klassieke zaak van Ypma (voorheen Bender) verdwenen. Maar daar tegenover staan de spectaculair goedkope klassieke cd-aanbiedingen bij drogist Kruidvat in de Kalverstraat. Albert Heijn, gevestigd achter het Koninklijk Paleis, gaat ook cd's verkopen. Blokker in de Kalverstraat biedt wel eens wat aan bij de kassa, zestien Bach-cd's of zo.

Op de Nederlandse cd-markt met een jaarlijkse omzet van 1,1 miljard gulden, wordt honderd miljoen gulden (8,5 procent) besteed aan klassiek repertoire. Lange tijd bestond het idee dat een klassieke cd bijna altijd 45 of soms wel 49,90 gulden kost. Koopjes leken wel leuk maar ook artistiek `verdacht': goedkope orkesten uit het oostblok, geleid door onbekende dirigenten en met medewerking van solisten die waarschijnlijk slechts leraren waren op een conservatorium in de Poolse provincie of een muziekschool achter de Karpaten.

Die tijd is voorgoed voorbij. De goedkope cd is respectabel geworden. ,,Veertig Beethoven-cd's bij Kruidvat voor nog geen honderd gulden, dat laat ik niet staan'', zegt Marcel Schopman van Vanguard Classics, dat ook labels distribueert als Naxos, Bis, Hyperion en Telarc. ,,Ik heb al wat cd's thuis, maar misschien is er in de Kruidvat-box wat behoorlijks bij. 45 gulden voor één cd is een hoop geld. Ik betaal dat wel voor Maria João Pires, ook al speelt ze alwéér een pianoconcert van Mozart.''

Hoewel 45 gulden relatief minder is dan de 26 gulden die destijds de zo kwetsbare lp kostte, is zo'n topprijs nu meer uitzondering dan regel.,,Behalve dat Aafje Heynis zomaar in de populaire Top 10 terecht kwam, gaat niets meer vanzelf'', zegt Peter van der Heijden, verkoopmanager bij Universal, het vroegere Polygram met de labels Deutsche Garmmophon (DG), Decca en Philips. ,,In de begintijd ging elke cd vanzelf weg. Nu is de klant heel selectief. Als hij iets koopt, moet het bijzonder zijn. Dat geldt zeker voor de topprijs-cd, waarop wij ons richten.''

Het Engelse Naxos (ƒ14,95 per cd, nu in actie met drie voor de prijs van twee) is na vijftien jaar een gevestigd label met een catalogus van 2.000 titels. Het label werd groot met enorme omzetten van populaire klassieke muziek, gespeeld door obscure orkesten. De Aida-opname komt uit IJsland en er wordt bezuinigd op presentatie, hoesontwerp en toelichtingen. Inmiddels brengt Naxos ook veel onbekend repertoire, componisten als Dittersdorf en Zelenka, èn bekende musici, zoals Arnold Ostman, met een Alceste van Gluck, opgenomen in het befaamde baroktheatertje in het Zweedse Drottningholm.

Ostman, vroeger alleen te horen op toplabels, is een slachtoffer van de enorme crisis enkele jaren geleden, als gevolg van overproductie van opnamen. De derde integrale uitvoering van de 32 pianosonates van Beethoven op tien cd's door Alfred Brendel is het schoolvoorbeeld. Zelfs Bernard Haitink mocht zijn Berlijnse Mahlercyclus niet afmaken. Wereldberoemde sterren werken nu ook voor wat goedkopere labels: zo zingt Anne Sofie von Otter voor Vanguard.

Ook prestigieuze labels als Deutsche Grammophon (DG), Decca, Philips en EMI hebben nu hun goedkope series met oudere opnamen in midprice (tot ƒ29,95) en budget (ƒ14,95). Een Philipsbox met negen cd's met de Kerstuitvoeringen van Mahler door het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van Bernard Haitink heeft de zeer aantrekkelijke adviesprijs van 125 gulden. Soms gaan de grote maatschappijen niet prat op stuntprijzen. Universal brengt zijn goedkope klassieke serie Eloquence alleen in de Free Record Shop en bij V&D. Voor het zoeken naar het label op een boxje met drie Callas-cd's (ƒ47,95) heeft men een leesbril nodig om het EMI-logo te vinden.

De topprijzen zijn er alleen voor topmusici en toporkesten die tophonoraria vragen. Wanneer zij het ijzeren repertoire opnemen, is daarvoor in het algemeen slechts in beperkte kring belangstelling: bij fanatieke liefhebbers die werkelijk kunnen horen waarin de ene opname verschilt van de andere. Wie houdt van de Eerste symfonie van Brahms omdat hij de Eerste symfonie van Brahms zulke mooie muziek vindt, zal met een goedkope oudere opname van een beroemd dirigent zeer tevreden zijn.

De tijd dat het not done was om ook maar één goed woord over te hebben voor de aanbiedingen van Kruidvat heeft plaats gemaakt voor besmuikte welwillendheid. Kruidvat biedt het complete oeuvre van Bach voor 450 gulden, 2,80 per cd. Niemand gelooft dat ook maar één koper alle 155 cd's ook werkelijk van begin tot eind zal beluisteren. ,,Laat het in plastic, kun je het altijd nog weggeven'', zegt Marcel Schopman.

Dat Kruidvat er furore mee maakt en – in aantallen gemeten – naar eigen zeggen veertig procent van de klassieke cd-markt bedient, bewijst in ieder geval dat klassieke muziek ondanks het hedendaagse populisme nog altijd status heeft. Al is de Kruidvatkwaliteit sterk wisselend, de Bach-vioolconcerten door Emmy Verhey werden in recensies van de eerste box algemeen geprezen. Misschien helpt het nog eens iemand aan een grote muziekliefde. Maar een bedreiging van de serieuze klassieke cd-handel is Kruidvat niet, menen Schopman en Van der Heijden, want de drogist is geen echte cd-winkel met een gevarieerde voorraad.

Ook in de chique klassieke sector blijkt de prijs in veel gevallen voor de consument een doorslaggevend argument. De actie `Aangenaam klassiek' bewijst dat al jaren. Een kwart miljoen mensen kopen tussen oktober en februari voor minder dan een tientje een sampler met een boekje met dertig kortingscoupons voor cd's van verschillende labels. Het `Oorstrelend voordeel' heeft een gezamenlijke waarde van 720 gulden. `Aangenaam klassiek' zorgt voor een achtste van de totale verkoop in de sector klassiek. De actie is een gezamenlijk initiatief van de klassieke muziekbranche en uniek in de wereld. Van der Heijden: ,,Buitenlandse collega's zijn stomverbaasd dat wij samenwerken met onze concurrenten.''