Water

`Laat mij niet onnodig stromen'-stickers naast de kraan en voorlichtingscampagnes over waterverbruik werken. Het Nipo concludeert dat Nederlanders steeds zuiniger omspringen met water. Zo was in 1992 het gemiddelde verbruik 138 liter water per persoon per dag. Dit jaar is dat nog maar 128 liter per persoon per dag. Een flinke besparing, meent de Vereniging van Exploitanten van Waterleidingbedrijven in Nederland (Vewin).

Met de prijs van water heeft dat volgens de vereniging echter niets te maken. ,,Mensen weten vaak niet eens wat ze betalen voor water'', aldus woordvoerder C. Hovenier. ,,Soms is het onduidelijk omdat het is verdisconteerd in de huur. Maar het lijkt er ook op dat Nederlanders daar niet zo mee bezig zijn.'' Zo is de drinkwaterprijs in Den Haag twee keer zo hoog als die in Drenthe. ,,Maar in Den Haag gebruiken ze net zo veel water als in Drenthe.''

Toch is de waterprijs al een aantal jaar behoorlijk aan het stijgen. Volgens de Vewin is dat in 1995 begonnen toen de overheid waterleidingbedrijven een grondwaterheffing oplegde. Daarnaast moet er BTW worden berekend over water en geldt er waterbelasting. ,,Dat levert een belastingdruk van dertig tot veertig procent op'', vertelt Hovenier. ,,En dat is heel veel voor een eerste levensbehoefte.''

Voor het jaar 2000 staan er weer een aantal belastingveranderingen gepland. De regeling voor grondwaterheffing blijft gelijk. Waterleidingbedrijven berekenen die heffing, circa 37 cent per kubieke meter, door in de kostprijs van het water. De BTW is nu nog verdeeld in twee tarieven. Voor de eerste 60 gulden op de jaarrekening geldt het tarief van 6 procent, voor de rest van de rekening geldt 17,5 procent. Vanaf volgend jaar geldt alleen nog het tarief van 6 procent.

Over de waterbelasting moet de Eerste Kamer zich nog buigen op 13 en 14 december. Het kabinet stelde voor een tarief van 51 cent per kubieke meter te hanteren met een belastingvrije voet van 25 gulden per jaar. De Tweede Kamer verwierp dat idee en haalde de belastingvrije voet eraf. Het parlement pleit voor een tarief van 28,5 cent per kubieke meter.

De grondwaterheffing en de belastingen zijn overal gelijk. Toch verschilt de kostprijs van water, dat is dus inclusief de grondwaterheffing en waterbelasting, sterk per regio. De gemiddelde prijs van water is volgens de Vewin 2,85 gulden per kubieke meter. Ten opzichte van dat gemiddelde scoorde Tilburg in 1999 heel laag met 1,69 gulden. Velsen vormt de uitschieter naar boven met een prijs van 3,46 gulden.

Waterleidingbedrijven maken geen winst op de levering van water, maar berekenen enkel een kostprijs. De waterbron bijvoorbeeld is een van de factoren die de prijs bepalen. Zo halen waterleidingbedrijven in het westen van het land het drinkwater uit oppervlaktewater. ,,En dat is viezer dan grondwater, waardoor de zuivering duurder is'', aldus Hovenier van de Vewin.

Daarnaast beïnvloedt de hoeveelheid leidingen in een gebied het tarief, omdat die onderhouden moeten worden. Zo kost water meer in dichtbevolkte gebieden dan in dunbevolkte en is een investering in een nieuw pompstation of een zuiveringsinstallatie onmiddellijk zichtbaar in de prijs.

In Amsterdam is besloten zo'n investering te doen. De komende jaren werkt de stad, net als Rotterdam, aan de invoering van de watermeter. In tegenstelling tot de rest van het land moest Amsterdam het tot nu toe doen zonder watermeter. De berekening van het waterverbruik gebeurde in de stad noodgedwongen – de antieke waterleiding uit 1853 was niet ingericht op watermeters – naar rato van woonoppervlak. Nu heeft Amsterdam toch gekozen voor watermeters. ,,Die gigantische investering kan niet in één keer. Dat zou een exorbitante stijging van de waterprijs tot gevolg hebben. Daarom moet Amsterdam die invoering uitspreiden over een aantal jaren'', aldus Hovenier.

Naast de kosten die zijn gerelateerd aan het waterverbruik staat er nog een bedrag voor vastrecht op de jaarrekening. Ook dat bedrag verschilt per regio. In Gelderland betaalden watergebruikers in 1999 het laagste bedrag: 26 gulden. Doorn kende de hoogste kosten voor vastrecht met 150 gulden. Het gemiddelde ligt zo rond de zeventig gulden.

Hoeveel de prijs van water in de komende jaren zal stijgen, is volgens Vewin onmogelijk aan te geven. Binnen een tot twee weken zullen de tarieven voor het jaar 2000 bekend zijn. De vereniging hoopt dat de belastingdruk in de toekomst niet meer zal stijgen. Dat water duur zal worden door schaarste, is volgens Hovenier een onwaarheid. ,,Van al het water dat Nederland binnenkomt via de lucht en rivieren, gebruiken wij maar tien procent. Overschakelen van grond- naar oppervlaktewater is technisch gezien geen probleem. Van het meest smerige water kun je nog drinkwater maken'', meent de Vewin. ,,Maar dat heeft wel consequenties voor de prijs.'' De koepelorganisatie van waterleidingbedrijven dringt daarom al jaren aan op goede afspraken over vervuiling van de bronnen door mest en bestrijdingsmiddelen, zodat het oppervlakte- en grondwater schoner blijft.

In de Utrechtse nieuwbouwwijk Leidsche Rijn werken ze met een systeem dat de zuiveringskosten beperkt. De wijk heeft twee waterleidingen: één voor drinkwater en één voor huishoudwater. Het minder goed gezuiverde huishoudwater is niet geschikt voor consumptie, maar wel voor het doorspoelen van toiletten en de wasmachine.

Een andere ontwikkeling in de waterwereld die effect zou kunnen hebben op de prijs van water is de schaalvergroting. Op dit moment telt Nederland ongeveer twintig waterleidingbedrijven en dat aantal blijft door fusies en overnames dalen. De waterleidingbedrijven zelf verwachten dat die tendens een gunstige werking zal hebben op de drinkwaterprijs ,,doordat er efficiënter gewerkt wordt''.