Stemming als symbool

Turkmenistan schaft zich een nieuw parlement aan. Een parlement dat niets voorstelt in een land zonder democratie.

De Turkmenen mogen (moeten, eigenlijk) morgen naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Maar alle kandidaten zijn fervente aanhangers van de autocratische heerser van Turkmenistan, Saparmurat Niyazov, alias Turkmenbasi – Vader van alle Turkmenen.

Op het spel staan vijftig zetels, waarvoor 104 kandidaten aantreden. Maar de uitslag is al duidelijk, want alternatieven bestaan in het land van Turkmenbasi niet en nu al staat vast dat het nieuwe parlement een van de gekoesterde tradities van het oude zal voortzetten en elke zitting zal beginnen met een eed van trouw aan de president. Ook over de opkomst bestaat weinig onduidelijkheid: die is bij vorige verkiezingen in Turkmenistan nooit lager geweest dan 99,9 procent.

Turkmenistan, de `gasrepubliek' aan de oostkant van de Kaspische Zee, is de meest communistische van alle ex-Sovjet-republieken. Hervormingen zijn er niet of nauwelijks geweest. Een bewuste keus: de wijze Turkmenbasi zag hoe die elders leidden tot conflicten, onrust, rellen en soms oorlog. In Turkmenistan vertrouwt men daarom liever op een langzaam, evolutionair proces richting markteconomie. Héél langzaam en héél evolutionair.

Dus bestaat er in Turkmenistan geen oppositie en zijn democratische organisaties verboden. Stabiliteit voor alles – een stabiliteit die aan de ene kant vrije meningsuiting verstikt, en die aan de andere kant het regime in zijn onderdrukkingsbeleid rechtvaardigt.

Het parlement is derhalve net zo onbelangrijk als alle andere formele instanties, procedures en regels die na de val van het communisme pro forma zijn ingevoerd. Ze dienen als alibi en niets anders. Als er naast de president iets of iemand belangrijk is, is het hooguit de Halk Maslachaty (Volksraad), een orgaan dat bestaat uit de president, alle parlementariërs, alle ministers, de rechters van het Hooggerechtshof, de procureur-generaal en alle provinciale gouverneurs. Natuurlijk wordt het strikt gecontroleerd door de president, die vrijwel alle leden van de Volksraad benoemt. Veel beslissen kan de Halk niet. De raad komt maar een keer per jaar bijeen en is vooral een forum voor Niyazov om zijn beleid uiteen te zetten, ambtenaren te beoordelen en formeel goedkeuring te krijgen.

De kandidaten van morgen hebben campagne gevoerd door hun `programma`s' te publiceren in 's lands kranten. Al die `programma's' munten uit door loftuitingen aan het adres van Turkmenbasi. En dat is het dan, wat de Turkmeense democratie betreft. Zoals Niyazov het al aan het begin van zijn regime heeft gezegd: ,,We hebben geen formele democratie nodig'': een ,,sterke discipline'' en ,,sociaal saamhorigheidsgevoel'' zijn belangrijker. En een vaderfiguur, ook die hebben de Turkmenen nodig, althans volgens die vaderfiguur. De cultus rond Turkmenbasi doet denken aan die rond Nicolae Ceausescu en Kim Il Sung. Naar Niyazov zijn steden en dorpen, kanalen en fabrieken, instituten en paardenrassen genoemd. Er staan in Turkmenistan tweeduizend standbeelden en bustes van de president, waaronder één met bladgoud bekleed, veertien meter hoog op een sokkel van 72 meter hoog. Mooie leuzen alom – ,,Een Volk, Een Moederland, Een President'' – moeten de Turkmenen wijzen op hun grootste zegeningen.

Economisch gaat het Turkmenistan,de op drie na grootste gasproducent ter wereld, in vergelijking met de andere GOS-landen voor de wind. Maar de grote handicap is dat het Turkmeense gas wegens het ontbreken van transportmogelijkheden vooral naar andere GOS-landen gaat, die hun rekeningen niet of maar moeilijk kunnen betalen.

De gewone burger merkt ook maar weinig van de nationale rijkdom: die verdwijnt in belangrijke projecten als nieuwe paleizen, moskeeën, banken, hotels en overheidsgebouwen. De gewone burger krijgt veel gratis: water, gas, elektriciteit, onderwijs en medicijnen kosten hem niets. Maar dat is tot op zekere hoogte theorie, want in de praktijk zijn er grote tekorten aan water en voedingsmiddelen als melk, spijsolie en meel.