Spionagezaak drijft VS en Rusland verder uiteen

De ontdekking van Russische afluisterapparatuur in het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken stelt de autoriteiten in Washington voor pijnlijke vragen.

Honderden medewerkers van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken worden dezer dagen ondervraagd door de FBI. De politiedienst probeert uit te vinden of de Russische agenten die geavanceerde afluisterapparatuur in het ministerie wisten te installeren, hulp hadden binnen het departement.

De spionage-affaire kwam naar buiten toen de FBI woensdag een medewerker van de Russische ambassade, Stanislav Borisowitsj Groesev, arresteerde in een parkje tegenover het ministerie. De man zou al zeker sinds de zomer regelmatig met afstandsbediening een zendertje in werking hebben gesteld, dat verstopt was in een vergaderzaal die gebruikt wordt door hoge Amerikaanse diplomaten.

Of de afluisteroperatie de Amerikaanse nationale veiligheid veel schade heeft gedaan, is nog onbekend. Evenmin is duidelijk hoe de Russen de verfijnde apparatuur hebben kunnen aanbrengen op zo'n gevoelige plaats: de belangrijke zevende verdieping van Amerika's diplomatieke hoofdkwartier, waar de minister en haar onderministers zetelen. Het afluister-apparaatje bevond zich weliswaar niet in de directe omgeving van de kamers van Madeleine Albright en haar hoogste medewerkers, maar wie de vergaderzaal de afgelopen maanden hebben gebruikt is nog niet vastgesteld.

De 54-jarige Groesev, die volgens de Amerikanen een ervaren technicus is van de Russische inlichtingendienst SVR, heeft diplomatieke onschendbaarheid en kan daarom niet worden vervolgd. De Amerikaanse autoriteiten droegen hem enkele uren na zijn arrestatie over aan de Russische ambassade, met de mededeling dat hij de Verenigde Staten binnen tien dagen moest verlaten.

De FBI zegt dat Groesev al lang onder verdenking stond toen onlangs twee andere spionage-affaires aan het licht kwamen. Zijn arrestatie zou geen vergelding zijn. Eind vorige maand wezen de Russen een medewerker van de Amerikaanse ambassade in Moskou uit, omdat ze spionage-apparatuur bij zich gedragen zou hebben. Kort daarvoor arresteerden de Amerikanen een matroos van de marine die bij de National Security Agency (NSA) had gewerkt, omdat hij geheime informatie over spionage van Amerikaanse onderzeeërs aan Moskou doorgespeeld zou hebben.

De afluisteroperatie in het State Department was gewaagd en in technologisch opzicht een hoogstandje. De Amerikanen zeggen dat ze nog nooit een dergelijk geraffineerd afluisterapparaatje hebben gezien. Maar de man die de geavanceerde apparatuur soms meerdere keren per week in werking stelde, ging niet erg omzichtig te werk. Afgelopen zomer werd Groesev herkend door agenten van de Amerikaanse contra-spionage, toen hij urenlang heen en weer drentelde in het parkje tegenover het ministerie. Hij bleek daar regelmatig te komen en zijn auto met diplomatiek nummerbord steeds op dezelfde plaats te parkeren, en desnoods rondjes te rijden tot dat plekje vrij kwam. Soms zat hij met een koptelefoon op in de auto, waar een bandrecorder de opgevangen gesprekken opnam.

Toen de Amerikanen eenmaal beseften wat hij uitvoerde, kostte het hen nog enkele weken voor ze het minuscule afluisterapparaatje in het grote gebouw opgespoord hadden. Het was goed verstopt, voor een onwetende bezoeker niet te zien en het zond alleen signalen uit als Groesev het buiten aanschakelde.

De Amerikanen geloven dat het door een gespecialiseerde technicus met behulp van gereedschap geïnstalleerd moet zijn, en dat daar ten minste twee keer iemand de vergaderzaal voor moet zijn binnengedrongen. Meer details over het ultra-moderne apparaatje wilde de FBI niet bekendmaken.

De beveiliging van het ministerie is sinds augustus verbeterd en bezoekers van het gebouw krijgen een begeleider toegewezen. Maar nog altijd is het niet erg moeilijk om zo'n begeleider af te schudden en op eigen houtje wat door de gangen rond te lopen.

Groesev heeft zo'n vijftig tot honderd bijeenkomsten afgeluisterd, schatten de Amerikanen. Toen het apparaatje eenmaal was gevonden, heeft de FBI gezorgd dat de vergaderzaal niet meer werd gebruikt voor gevoelige bijeenkomsten. Maar men gaf geen ruchtbaarheid aan de ontdekking, uit angst voor eventuele medeplichtigen binnen het ministerie. Nog wekenlang werd Groesev misleidende informatie `gevoerd'.

Door de affaire dreigen de betrekkingen tussen Moskou en Washington verder te verslechteren. De oorlogen in Kosovo en Tsjetsjenië, en de Amerikaanse plannen voor een rakettenschild, hebben al tot een verwijdering geleid. De Russische president Jeltsin zei deze week dreigend dat de Amerikanen niet moeten vergeten dat Rusland nog altijd een kernmacht is. Moskou heeft nog geen officiële reactie gegeven op de spionagezaak.