Oorlog smeult in Congo

Rebellen noemt hij `verraders'. Ook voor de VN heeft hij weinig respect. Commandant Masunda neemt `misverstanden' weg.

Commandant Antoine Nlandu-Masunda maakt zich geen illusies. ,,Op een gegeven moment is de Congolese regering gedwongen weer de wapens op te nemen.'' Het oplaaien van de burgeroorlog in Congo die sluimert sinds de partijen deze zomer een vredesakkoord sloten, is niet meer dan een kwestie van tijd.

De `commandant', zoals hij zich het liefst laat noemen, is vertrouweling en rechterhand van de Congolese minister van Binnenlandse zaken, Gaetan Kakudji. Hij vertegenwoordigt de regering in West-Europa, al vermeldt zijn visitekaartje alleen dat hij maritiem deskundige is, ook gespecialiseerd in luchtvaartzaken en verzekeringen. Deze week leidde hij een delegatie bij besprekingen op het Nederlandse ministerie van Buitenlandse zaken. Hij kwam de Nederlandse autoriteiten informeren over de ,,werkelijke gang van zaken in Congo''. Want de tegenstanders van het regime beschikken over een krachtige lobby die maar leugens zaait en verwarring. En, de commandant constateert het spijtig, de regering van president Kabila heeft in het Westen een groot imago-probleem.

Misverstand één: Congo is verwikkeld in een burgeroorlog. Nee dus, zegt Masunda. Want een burgeroorlog veronderstelt dat het volk verdeeld is in twee kampen. Terwijl het volk als één man achter Laurent Kabila staat. Als leider van de Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo-Zaïre (AFDL) verdreef hij tweeënhalf jaar geleden de gehate dictator Mobotu verdreef uit Kinshasa. Met hulp van Rwanda, Oeganda, Burundi en Angola. Toen in augustus vorig jaar een opstand uitbrak tegen Kabila, was dat het werk van de vroegere bondgenoten Rwanda, Oeganda en Burundi. Zij aasden op de macht en bodemschatten van het grootste en potentieel rijkste land van Centraal-Afrika. Zegt commandant Masunda. Dat die landen met hun militaire actie ook de veiligheid aan hun grenzen probeerden te waarborgen, lacht hij weg.

De commandant zegt dat die landen zich verscholen achter ,,zogenaamde rebellen''. Hij noemt ze liever ,,verraders'', meelopers en opportunisten die alleen maar zijn geïnteresseerd in geldelijk gewin. Ze zijn geen ,,echte Congolezen'', ze hebben geen steun van de bevolking. Ze kunnen niet eens meer teruggaan naar hun geboortegrond, naar hun eigen stammen, omdat ze uitgekotst worden. Als de buitenlandse mogendheden zich zouden terugtrekken uit Congo, zegt Masunda, bleef er van de rebellenorganisaties niets meer over.

Misverstand twee: het vredespact dat deze zomer werd gesloten, maakt een einde aan de Grote Afrikaanse oorlog waarbij al negen Afrikaanse landen betrokken zijn. Volgens de commandant is de kans op vrede niet erg groot. De overeenkomst was niet erg gunstig voor de Congolese regering, zegt Masunda. En toch heeft Kabila getekend. Omdat hij vrede wil.

Maar Rwanda, Oeganda en Burundi, zij willen geen vrede. Masunda vertrouwt ze voor geen cent. Ze schenden het bestand dat in het akkoord was overeengekomen. Ze voeren nieuwe troepen aan en nieuwe wapens. Ze maken een lachertje van de vredesregeling.

Volgens de rebellen is het juist de regering die zich niet houdt aan het akkoord. De regering zou het staakt-het-vuren alleen maar gebruiken om zich te hergroeperen en te herbewapenen. ,,Gelogen'', zegt commandant Masunda. Hoewel hij later in het gesprek toegeeft dat de regering druk bezig is met de opbouw van een eigen leger. Juist omdat Kabila vorig jaar bij het begin van de opstand niet over een krachtige troepenmacht kon beschikken, moest hij de hulp inroepen van bevriende mogendheden. Alleen dankzij die militaire steun van Zimbabwe, Angola en Namibië bleef Kabila aan de macht.

De commandant vindt dat de Verenigde Naties moeten ingrijpen in Congo. Niet door waarnemers te sturen maar door buitenlandse troepen met geweld uit het land te verdrijven. Waarom bevrijdden Westerse troepen wel Koeweit? Waarom stuurden de VN wel troepen naar Oost-Timor? Maar de VN meten nu eenmaal altijd met twee maten, zegt Masunda, als het om Afrika gaat.

Beëindiging van de oorlog in Congo is de sleutel tot vrede en ontwikkeling in heel Afrika, zei de Amerikaanse ambassadeur bij de VN deze week nog tijdens een toernee langs Afrikaanse hoofsteden. Maar hij zei ook dat de strijdende partijen eerst zelf ernst met de uitvoering van het vredesakkoord moeten maken, voordat de VS zullen instemmen met het sturen van een VN-vredesmissie naar Congo. Zolang beide partijen het staakt-het-vuren schenden en het niet eens kunnen worden over de aanwijzing van een bemiddelaar die een nationale dialoog op gang moet brengen, kan daar volgens Holbrooke geen sprake was zijn.

Veel eerbied heeft Masunda niet voor dat standpunt. Maar het verbaast hem niets. De VN hebben zich al vaker door de tegenstanders van Congo laten misbruiken. Als de VN het ook dit keer laten afweten, zit er voor de Congolese regering niks anders op dan op ,,een gegeven moment'' de buitenlandse bezetters maar zelf te verdrijven. Wanneer het zover is? ,,Zogauw als de opbouw van het leger klaar is'', zegt Masunda. ,,Dat duurt niet meer lang.'' Over het succes van zo'n militaire missie kent hij geen twijfel. ,,We hebben de steun van het volk. We gooien ze eruit.''

Daarna worden in Congo vrije verkiezingen gehouden, zegt Masunda. Want dat is het derde misverstand: dat Kabila niet democratisch is. Volgens de commandant heeft de regering vastomlijnde plannen voor een federale structuur waarin alle 450 etnische groepen in het land hun inbreng kunnen hebben. Berichten over de onderdrukking van politieke tegenstanders en de arrestatie van kritische journalisten doet hij af als propaganda. Hij waarschuwt dat elke poging om de Congolese regering in discrediet te brengen alleen maar kan leiden tot ,,de verdere destabilisering van het continent''.