NANOPINCET OP BASIS VAN KROMTREKKENDE BUCKYBUIZEN

Philip Kim en Chuck Lieber van Harvard University hebben de gereedschapskist van de nanotechnoloog weer wat uitgebreid. Ze ontwikkelden een nano-pincet door gebruik te maken van een eerder waargenomen verschijnsel dat buckybuisjes die opgeladen worden krom gaan staan (Science, 10 dec).

De onderzoekers dampten aan weerszijden van de scherpe punt van een dunne glasvezel eerst een laagje goud op. Door er voor te zorgen dat de goudlaagjes elkaar net niet raakten, werden zo twee gescheiden elektroden verkregen. Vervolgens werden op elk daarvan twee buckybuisjes aangebracht waarna een elektrische spanning over de elektroden werd gezet.

Een paar volt bleek voldoende om de buisjes naar elkaar toe te laten bewegen: hoe hoger de spanning des te kleiner hun onderlinge afstand. Hoewel met het terugdraaien van de spanning de pincet weer kan worden geopend, lukt dat niet meer wanneer de buisjes elkaar eenmaal raken. In dat geval zorgen moleculaire krachten ervoor dat de `pincet' gesloten blijft. De uitgangstoestand kan echter eenvoudig weer worden verkregen door beide elektroden even een zelfde spanning te geven.

Met de pincet konden allerlei objecten van een paar honderd nanometer groot eenvoudig worden opgepakt en ergens anders weer worden neergelegd, iets waar tot nu toe nauwelijks `nanogereedschap' voor beschikbaar was. Het proces kon onder de lichtmicroscoop worden gevolgd.

Hoewel een begeleidend commentaar in Science spreekt van een `belangrijke vooruitgang' is enige relativering op zijn plaats: het is nog altijd niet echt eenvoudig en bovendien erg tijdrovend om met nanobouwstenen grotere structuren op te bouwen: dat kan voorlopig veel gemakkelijker via chemische reacties. Eerder zal de nanopincet goede diensten kunnen bewijzen binnen meer fundamenteel onderzoek als het manipuleren en veranderen van biologische structuren (bijvoorbeeld eiwitcomplexen) die zich in individuele cellen bevinden of aan het oppervlak daarvan. Nog belangrijker is de mogelijkheid die de pincet biedt om op nanoschaal elektrische metingen te doen.