MANTELPLUIM LIET OERCONTINENT RODINIA UITEENVALLEN

Ongeveer tweehonderd miljoen jaar geleden waren alle huidige continenten verenigd in één supercontinent, Pangea geheten. Er zijn vele aanwijzingen dat delen van dit supercontinent ook voor die tijd zelfstandig hebben rondgezworven. Waarschijnlijk waren zij op hun beurt de bestanddelen van een nog ouder oercontinent, dat bijna achthonderd miljoen jaar geleden uiteen begon te vallen. Dit oercontinent wordt Rodinia genoemd, naar het Russische woord voor `vaderland'. Al sinds lang wordt door sommige geofysici gesuggereerd dat Rodinia uiteen ging vallen toen er onder dit oercontinent een pluim van materiaal uit de mantel omhoog kwam. Chinese onderzoekers zouden plaats en tijd van deze pluim hebben gelokaliseerd.

Mantelpluimen zijn dunne, vertikale gesteentemassa's in de aardmantel die warmer zijn dan hun omgeving en daardoor opstijgen. Zo'n pluim, die uit een `kop' en een lange dunnere `staart' bestaat, kan aan het aardoppervlak langdurig tot vulkanische verschijnselen leiden. Chinese onderzoekers hebben gevonden dat vulkanische gesteenten die in het zuiden van China voorkomen precies even oud zijn als soortgelijke gesteenten in het zuidoosten van Australië. De ouderdom van die gesteenten werd bepaald met behulp van insluitsels van zirkonium: een zeer hard en hittebestendig mineraal dat sporen van uranium en lood bevat. Het lood is een vervalproduct van uranium en door nu de verhouding tussen deze elementen te meten, kan de ouderdom van mineraal en gesteente worden bepaald.

De granietgesteenten blijken in beide gebieden 825 tot 830 miljoen jaar oud te zijn. Uit ander geologisch onderzoek blijkt dat in die tijd de aardkorst in het zuiden van China omhoog begon te komen. Dit zou er enerzijds op wijzen dat het zuiden van China en het noordoosten van Australië in die tijd in het centrum van het oercontinent Rodinia tegen elkaar aan lagen, en anderzijds dat er toen een reusachtige bel magma uit de mantel omhoog kwam: een magmapluim. De onderzoekers wijzen er in de Earth and Planetary Science Letters van 30 november echter op dat deze puim waarschijnlijk niet de enige kracht zal zijn geweest. Rodinia begon pas 60 miljoen jaar later uiteen te vallen en daarom is het waarschijnlijker dat de mantelpluim de aanzet vormde tot een keten van processen die het oercontinent uiteindelijk uiteen deed vallen.