Kandidaten Chili nek-aan-nek

De één leek heel links, de ander heel rechts, maar beide kanshebbers voor het Chileense presidentschap strijden om het centrum.

In de ene hoek Ricardo Lagos (61), een oude volgeling van de marxistische president Salvador Allende. In de andere hoek Joaquin Lavin (46), voormalig dienaar van dictator Pinochet en onlangs in Londen nog te gast in diens gouden gevangenis.

Zondag is in Chili de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Gezien de papieren van de twee kanshebbers zou de campagne vuurwerk moeten opleveren. Niets blijkt minder waar. `Groei met gelijkheid', zegt Lagos. `Lang leve verandering', zegt Lavin. Maar over de economische politiek zijn de rivalen het eens: stimuleren van het bedrijfsleven en investeringen.

Pinochet is geen onderwerp. Lagos wil een eind maken aan Pinochets' grondwet, die de Senaat tot een bolwerk van conservatisme maakt. Maar hij komt daarop niet al te vaak terug: een obsessie met Pinochet zou hem brandmerken als man van het verleden. Lavin bezoekt op zijn beurt slachtoffers van Pinochet en belooft een onderzoek naar het lot van de meer dan duizend vermisten.

De grote verrassing is dat het in Chili een nek-aan-nek race lijkt te worden. Ricardo Lagos zal in de eerste ronde waarschijnlijk niet de benodigde 50 procent van de stemmen krijgen om in één keer president te worden. Opiniepeilingen geven Lagos 42 procent tegen Lavin 36 procent, of zelfs 41,7 tegen 41,5 procent. Lagos wilde daarvan gisteravond niets horen. Hij vertelde zijn aanhang ,,een haarbreedte'' af te zijn van de 50 procent.

Ricardo Lagos leek het gemakkelijk te krijgen. Als voorman van de Concertina-alliantie (socialisten, sociaal-democraten, christen-democraten) rekende hij, ondanks de diepe economische recessie waarin Chili zich bevindt, niet op tegenstand. Concertina is oppermachtig sinds het referendum dat in 1988 een eind maakte aan de dictatuur van Pinochet; rechts kan hooguit rekenen op een derde van de stemmen. Lagos werd beroemd toen hij in april 1988, twee maanden voor de val van Pinochet, tijdens een talkshow met zijn wijsvinger richting camera priemde en de generaal beschuldigde van moord en foltering. Dat werd als dapper ervaren. Als minister diende hij de presidenten Aylwin en Frei. Lagos dacht te kunnen drijven op zijn faam en ervaring. Zijn campagne was futloos, met veel ouderwets vendelgezwaai op pleinen.

Dat gaf Joaquin Lavin (46), burgemeester van Santiago's villawijk Las Condes, gelegenheid tot een opzienbarende opmars. Lavin is een van de `Chicago boys', de groep jonge, door de Amerikaanse neo-liberale goeroe Milton Friedman opgeleide economen die onder Pinochet een economisch mirakel realiseerde. Na de val van de generaal werd hij nog vaak in diens gezelschap gezien. Lavin is bovendien lid van de aartsconservatieve katholieke groep Opus Dei.

De stigmata van de ouderwetse conservatief wist Lavin handig van zich af te schudden. Hij reisde het hele land af, investeerde grote bedragen in spotjes op radio en tv, hulde zich in regionale kostuums, sliep in krottenwijken. Dat stelde hem in staat te zeggen: ,,Ik weet hoe het is om op vijf uur 's ochtends op te staan om te gaan vissen of af te dalen in een mijnschacht. Ik weet het, want ik heb het gedaan.''

Bij zijn jacht op de stemmen van de armen en werklozen schrok Lavin niet terug voor linkse beloften. Hij beloofde 100.000 nieuwe banen in 90 dagen, subsidie van kinderopvang, maatregelen tegen wachtlijsten in de gezondheidszorg. Veel christen-democraten, die toch bezorgd zijn over de kandidatuur van de socialist Lagos, gingen geloven dat hun stem ook veilig was bij Lavin. En conservatief Chili opende de portefeuille. In het dorpje Puacho onthaalde Lavin de boeren op 180 lammetjes aan het spit, geleverd door lokale grootgrondbezitters.

Het lijkt net niet genoeg te zijn. Veel stemmen die nu naar de kleine linkse kandidaten gaan, zullen in de tweede ronde bij Lagos belanden. Sommige analisten dichten Lagos zelfs kansen toe in de eerste ronde: als veel kiezers uit onvrede met de status-quo hun stembiljet ongeldig maken.