Hollands Dagboek

Dr. Sytze Faber (62, getrouwd, drie kinderen, een kleinkind) was wetenschapper, hoofdredacteur, Tweede-Kamerlid en burgemeester. Nu is hij voorzitter van de IKON en bestuurslid van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond. Deze week leidde hij de Nederlandse delegatie bij het EK schaken in Batumi, Georgië.

Woensdag 1 december

Waarom in 's hemelsnaam een Europees kampioenschap in Batumi? Zeker geen ideale omstandigheden en slecht bereikbaar. De enige reële reismogelijkheid was om met enkele andere landen een chartervlucht te boeken van Boedapest naar Batumi en terug. Het verhaal gaat dat het politiek handjeklap geweest is van Ilyumzhinov, de president van de internationale schaakfederatie, de FIDE. Toch is er wel iets te zeggen voor zo'n keuze. Voor Oost-Europeanen is het haast niet te betalen om mee te doen aan een toernooi in het Westen. Ook de trots van de mensen hier dat zo'n internationaal evenement in hun land gehouden wordt, doet me wel wat. Het doorbreekt ook even de grauwe sleur van hun bestaan. En het levert harde valuta op. Het is natuurlijk wel de vraag of de dollars altijd op de juiste plek terechtkomen. Le Carré formuleerde het bondig: de Koude Oorlog is verloren door de goede mensen en gewonnen door de verkeerde.

Gisteravond eindeloos onderhandeld met de hoteleigenaar die volgens zeggen tijdens het vorige regime als chef van de douane zijn schatten verdiend heeft en nu geld met geld maakt. De meest bizarre misverstanden en talloze rekenfouten op onooglijke kladblaadjes. Ten slotte een deal gesloten van veertig dollar per overnachting. Dat is een veelvoud van het gemiddelde maandinkomen hier. Vrijwel iedereen probeeert er wat bij te scharrelen: het verkopen van zonnepitten, het rapen van takken, hengelen in de Zwarte Zee, het laten bedelen door kinderen. Verval en haveloosheid. Nederland stond er na de Tweede Wereldoorlog stukken beter bij. En kreeg Marshall-hulp!

Rijk verleden van Lévi Weemoedt als bedlectuur meegenomen. De laatste regels voor deze dag: `Een therapeut aan een lantaarnpaal. Dát noem ik nog eens lichaamstaal'.

Donderdag

Na een wandeling langs de zee de stukken doorgenomen voor het aanstaande congres van de Europese Schaakunie (ECU). Zal de belangrijkste punten eerst nog bij de spelers checken.

Het is een nadeel van het afgelegen Batumi dat er geen Westerse journalist te bekennen valt. Ik fax dagelijks een stukje en de uitslagen door naar het ANP. Het is wat anders dan commentaren schrijven.

Met gids Eka, studente Engels, de markt over geweest. Bomvol. Het hart van de lokale economie. Een overvloed aan voedsel en vruchten. Vervolgens naar de prachtige Nicolaaskerk. Bij het weggaan kan ik de vragende ogen niet weerstaan van een ongeveer zevenjarig jochie met een baby op de rug. Geef vijf lari. In een mum van tijd komen uit alle hoeken en gaten collegaschooiertjes op me afstuiven. De chauffeur probeert ze zonder veel succes weg te jagen. Stap snel de bus in, nagestaard door een legertje jonge kanslozen.

Vrijdag

Voor de rekeningen van de overnachtingen kan ik desgevraagd bij de balie een reçu krijgen. Ik kan het bedrag noemen wat ik wil. De huiscentrale is geblokkeerd als de baas op zijn kamer belt, de computer wordt niet gebruikt, de kopieermachine werkt niet en de voor mij belangrijke fax kan slechts door één persoon bediend worden en zijn collega's vertonen niet de geringste animo het kunstje ook te leren. Gelukkig kan Martijn, mijn vrouw, een paar e-mails doorsluizen naar de computer van Thea Bosboom-Lanchava, de vaandeldraagster van het vrouwenteam. Op de olympiade van vorig jaar eindigden de vrouwen als vierde. Daar is nu geen kijk op. Zwangerschappen, studie, werk, jonge kinderen leidden tot een reeks afzeggingen. Omdat topschaaksters vrijwel nooit van hun sport kunnen leven, geven ze meestal voorrang aan gezin en/of loopbaan. Ongeveer vijf procent van de schaakspelers is vrouw en slechts eenvijfde deel daarvan dringt door tot de tophonderd, nationaal en mondiaal. Naast maatschappelijke factoren kan aanleg daarbij ook een rol spelen. Net zoals bij componeren en het beoefenen van wiskunde. En, daarop voortbordurend, waarom zouden er bij vrouwen gemiddeld niet minder politieke dieren kunnen voorkomen dan bij mannen? Ik ga slapen.

Zaterdag

Nederland is een belangrijk schaakland, maar heeft in de FIDE momenteel geen enkele bestuurlijke functie. Wel wordt tegenwoordig elk belangrijk FIDE-toernooi geleid door Geurt Gijssen. Hij is een favorite son van Ilyumzhinov. Ook hier zwaait hij weer met verve de scepter. Vanmorgen met hem overeenstemming bereikt dat hij toernooidirecteur zal zijn van het Broekhuis NK Schaken 2000, dat van 6 tot 19 mei wordt gehouden in het bibliotheektheater in Rotterdam. Belangrijk punt van bespreking: de publicitaire aspecten van het toernooi. Ben er mee ingenomen dat de nu nog in de Verenigde Staten wonende Yvette Nagel in principe bereid is de communicatie voor haar rekening te nemen: jong, vrouw(!), veel ervaring. Publiciteit is van eminent belang voor sponsors en dus voor het schaken. Kan het maar moeilijk hebben dat de van commercie vergeven sporten als voetbal, wielrennen en tennis bij de publieke omroep niet van de buis zijn te branden en dat een sport als schaken, waar geen hooligans of doping aan te pas komen, volstrekt op het voeteneinde ligt. Met de huidige elektronische middelen is van een schaakmatch een zeer aantrekkelijk tv-programma te maken. Kijkcijfers wijzen het uit.

In een klein Georgisch winkeltje een intrigerende armband voor Martijn op de kop getikt. Pleeg me normaliter niet te wagen aan dergelijke aankopen. Haar smaak is superieur aan de mijne. Maar deze zal haar bevallen.

Zondag

Dinsdag over een week verhuizen we naar Leeuwarden. Het nadeel van de chartervluchten is dat later komen of eerder weggaan, een aflossing van de bestuurlijke wacht, er niet bij is. Ansichtkaarten verstuurd naar onze kleinzoon Aaron (9) die in Zwitserland woont.

Bij de lunch een chocolade-eitje met inhoud in de theekopjes. Een sinterklaassurprise van Dimitri Reinderman: computerfreak, opgewekt, sociabel en solistisch. Met zijn rood-roze geverfde haar een attractie voor het vrouwvolk. Jeroen Piket, eerste bordspeler, de enige huisvader onder de spelers, voorkomend en geestig, is de informele leider. Loek van Wely, de ogen van een voetbalspits, gedreven met zijn vak bezig, goed in scherpe grappen, die nogal eens ten koste gaan van anderen. De uit Rusland afkomstige Sergei Tiviakov, aanstekelijk vrolijk, heeft zich binnen gevochten door onverstoorbaar zijn eigen gang te gaan. John van der Wiel, veertig inmiddels, solide spelend, tot dusver vier remises uit vier partijen, weet dat anderen vinden dat zijn schaaktoekomst inmiddels achter hem ligt zonder dat zijn blijmoedigheid daaronder lijdt. Genna Sosonko, een aimabele, deskundige coach die op het juiste moment resoluut is. De wedstrijd van vandaag in de zevende ronde tegen koploper Armenië met 3-1 verloren. De eerste nederlaag na een prachtige reeks: één gelijkspel en vijf overwinningen met 2.5-1.5. Medaillekansen zijn er nog wel, maar ze zijn drastisch gedaald. De laatste twee rondes is het alles of niks. Aan remises hebben we weinig. Sosonko puzzelt over de meest geëigende opstelling.

Op Van der Wiel na ben ik twee à drie keer zo oud als de spelers en speelsters. Drie citaten in vijf dagen is verdacht veel, maar die uitspraak van Oscar Wilde moet er toch uit: de tragedie van de ouderdom is niet dat men oud, maar dat men jong is. Met die tragedie valt het – vind ik – wel mee. Bij het ouder worden zie ik meer en is er het surplus van de herinneringen. Het valt me op dat hét favoriete gespreksonderwerp van de mannen hier niet verschilt met dat van veertig jaar geleden in militaire dienst.

's Middags met Eka een doopdienst bezocht in de Nicolaaskerk. De grieks-orthodoxen hebben zich altijd aan de wisselende regimes aangepast onder het motto: zij zijn tijdelijk, wij zijn eeuwig. Het leidt tot een berusting die zo kenmerkend is voor de landen van het vroegere Byzantium. De huidige onmacht de economie te organiseren is daar niet los van te zien. Het schisma binnen de christenheid van bijna duizend jaar geleden zal nog doorwerken tot ver in het volgende millennium. Een IKON zou hier een nuttige luis in de pijen kunnen zijn.

Maandag

Het congres van de ECU bijgewoond. Bijna vijf uren met overjas aan vergaderd in een ijskoude zaal. Het gaat vooral over de organisatie van toekomstige toernooien. Met name door toedoen van de Oost-Europese landen, die één lijn trekken, wordt besloten het EK voortaan om de twee in plaats van om de vier jaar te houden en om de locatie niet door het bestuur, maar door het congres te laten bepalen. Er zal derhalve veel in Oost-Europa gespeeld blijven worden. Aansluitend een ontvangst door Abashidze, de president van Adzjarië. Hij is, net als bij de opening, gekleed in een eenvoudige combinatie, en maakt een toegankelijke en competente indruk. Een niet overdadige, maar smaakvolle maaltijd met noten en een veelheid van vruchten, regionale producten. Bij de wandeling naar het hotel weer veel slenterende mannen en bedelende vrouwen en kinderen op straat. De woorden `lastig gevallen' vloeien niet uit de pen, maar hoe lang zou zoiets duren? Bij aankomst blijkt de elektriciteit weer eens uitgevallen te zijn.

De mannen spelen gelijk tegen Italië. Een teleurstelling. Opzien baart dat Reinderman nu het voor het team erop of eronder was al heel snel remiseerde. Een medaille lijkt er niet meer in te zitten. Tijdens de maaltijd krijgt Reinderman van de juiste teamgenoot op zijn falie. Hij begrijpt het en probeert zich er niet uit te draaien. Pleit voor beiden.

Dinsdag

De dagelijkse ochtendwandeling drastisch ingekort. De sluitingsceremonie begint om 21 uur. Dus pas omstreeks middernacht terug in het hotel en geen enkele zekerheid dat er dan wel stroom is. Begin daarom de koffer alvast te pakken. Ruim de meegenomen kranten en tijdschriften op. Ik ben niet aan het lezen ervan toegekomen. Werp nog wel een blik in een artikel in een wetenschapskatern: onderzoeken wijzen uit dat rennende muizen hersencellen aanmaken waardoor ze veel beter informatie aanleren en onthouden. Dat de mannen uit ons team daar de les uit trekken om dagelijks te gaan joggen zie ik niet gebeuren. Een kans voor de schaaksters om een inhaalslag te maken. Een fascinerende gedachte dat gedrag de hersencellen kan beïnvloeden waardoor vervolgens het gedrag weer beïnvloed kan worden.

Woensdag 8 december

Om twaalf uur (Nederlandse tijd negen uur) van het troosteloze en niet officieel erkende vliegveld van Batumi vertrokken in een stokoude Yak van de Oekraïense luchtvaartmaatschappij. Tiviakov vertelt met glinsterende ogen dat deze toestellen in Rusland zijn afgeschreven en niet meer mogen vliegen. In de Oekraïne zijn de eisen echter lager. Niet iedereen vindt het leuk. Arriveren ruim negen uren later op Schiphol. De tijd op aangename wijze gedood met het lezen van De graanrepubliek van Frank Westerman, correspondent in Rusland van deze krant. Hoofdpersoon is Sicco Mansholt. We hebben elkaar enkele malen ontmoet en spraken dan steevast over onze gemeenschappelijke herinnering: 17 april 1945, die schitterende lentedag, de koolzaadvelden volop in bloei. De dag, nog geen drie weken voor de bevrijding, waarop de Duitsers alsnog de Wieringermeerpolder onder water zetten. Het is nog altijd niet duidelijk waarom de Engelse Spitfires zelfs geen poging ondernamen dat te verhinderen. Mansholt was toen pachtboer op een groot bedrijf, ik een achtjarige zoon van een staatsboer. Bijna net zo oud als mijn kleinzoon Aaron nu. Kan me nauwelijks voorstellen dat hij net zoveel technologische en dus maatschappelijke veranderingen in zijn leven gaat meemaken als ik.

De vrouwen zijn in de achterhoede geëindigd. De mannen zijn gedeeld tiende geworden. Het laatste is toch wat teleurstellend na de veelbelovende start. Prachtig is wel dat Reinderman de gouden medaille won als de beste van de vijf bordspelers.

Na aankomst thuis om half tien negeer ik de stapel post. Morgen een drukke dag, bijeenkomsten in Den Haag en Zwolle. Vrijdag verhuisdozen inpakken en het moeilijkste: zorgen dat alles met KPN in orde komt. Dan na veertien fijne jaren het laatste weekend in Hoogeveen. Rijk verleden. Weemoed.

Zo'n schaakevenement doorbreekt de grauwe sleur van hun bestaan

Topschaaksters geven meestal voorrang aan gezin en/of loopbaan