Bijna heel Bilthoven blijkt bos

Het Nederlandse bosoppervlak groeit spectaculair, zegt het CBS. Toch blijkt er minder bos te zijn dan het ministerie van Landbouw denkt.

,,Het klinkt raar, maar hoeveel bos Nederland precies heeft, dat weet geen mens.'' Bosdeskundige W. Daamen moet er zelf om lachen. Namens de stichting Bosdata verzamelt hij gegevens over bosbestanden. Daamen windt er geen doekjes om. Volgens hem kloppen zelfs de boscijfers van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) niet. Daamen: ,,De cijfers van het CBS lijken realistischer, maar ook die moet u relativeren. Ook daar zit wel een perceel tussen dat geen mens een echt bos zou noemen.''

Nederland moet meer bos krijgen, vindt het ministerie van LNV. Als recreatiegebied, ter uitbreiding van de natuur en om de uitstoot van CO2 te compenseren. Bij het vaststellen van het bosbeleid gaat LNV er tot nu toe vanuit dat Nederland circa 335.000 hectare bos heeft. Daar moet 75.000 hectare bos bij. LNV heeft er jaarlijks vele miljoenen subsidie voor over.

De LNV-cijfers over de hoeveelheid bestaand bos blijken echter sterk verouderd. Ze komen uit de in 1985 gepubliceerde `vierde bosstatistiek' en dateren van 1981 en 1983. De bosstatistiek hanteert bij de berekening van de hoeveelheid bos de normen van de wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties. Die geeft een opmerkelijke uitleg aan het begrip bos. Een bos is volgens de VN elk beplant perceel dat tenminste een halve hectare groot is en waarop de kruinen van de bomen minimaal tien procent van het land bedekken, ongeacht de bestemming van de grond. Zo bestempelde LNV elke lommerrijke villawijk en schaduwrijke parkeerplaats, maar ook bijvoorbeeld bijna heel Bilthoven tot bos.

Dat is geen bos, vindt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Die instelling hanteert voor zijn driejaarlijkse `statistiek van het bodemgebruik' in Nederland dan ook een strengere norm die beter past bij de in Nederland levende idee over een bos. Voor het CBS is een bos pas een bos als het perceel tenminste één hectare groot is, minimaal twintig meter breed, en de kruinenprojectie tenminste twintig procent is.

Het CBS komt aan de gegevens door om de drie jaar luchtopnames te maken (schaal 1:10.000). Een computer berekent aan de hand van de kleurenfoto's nauwkeurig de hoeveelheid bos. De jongste cijfers (van opnames uit 1996) worden binnenkort officieel gepresenteerd. Uit de cijfers blijkt dat Nederland welgeteld 323.295 hectare bos had in 1996. Dat is 12.000 hectare minder (twee keer de oppervlakte van nationaal park de Hoge Veluwe) dan de 335.000 hectare waar het ministerie vanuit gaat.

,,Uit onze cijfers blijkt echter dat er sprake is van een spectaculaire groei', zegt CBS-onderzoeker H. Visser. ,,Tussen 1993 en 1996 is het bosareaal gegroeid met 12.481 hectare.'' Nooit eerder deze eeuw is er in zo'n korte tijd zoveel bos bijgekomen in Nederland. Volgens deskundige Daamen van de stichting Bosdata is ook ná 1996 het bosoppervlak in Nederland blijven groeien. Uitgaande van de royale norm van de VN, die ook gehanteerd wordt door de stichting Bosdata, is er op dit moment zo'n 360.000 hectare bos in Nederland. Daamen: ,,Dat is natuurlijk een schatting. Haal je er de villawijken en andere oneigenlijk aangeduide bospercelen uit, dan heeft Nederland op dit moment naar mijn mening 320.000 hectare echt bos.''

Uit de CBS-gegevens blijkt dat de stimuleringsmaatregelen van LNV succes hebben. Toch wordt er minder bos aangelegd dan het ministerie zou willen. LNV wil tussen 1994 en 2020 in totaal 75.000 hectare nieuw bos. Tussen 1994 en 1998 ging echter maar eenderde van het aantal voor die jaren geplande bomen de grond in. Dat concludeert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) na evaluatie van het bosbeleid. ,,Ik heb de indruk dat het dit jaar ook al niet zo opschiet'', zegt R. van Oosterbrugge van het RIVM.

In de Randstad streeft LNV naar 3.000 hectare nieuw bos vóór het jaar 2010. De taakstelling van 200 hectare per jaar is tot nu toe niet gehaald, meldt het RIVM. Ruimte in de Randstad is schaars. De omvang van het toekomstige Bentwoud, tussen Zoetermeer en Waddinxveen, werd teruggebracht van 2.100 tot 1.000 hectare. Gisteren ging de eerste boom van het Bentwoud de grond in, na een planologisch procedure die twaalf jaar duurde. Elders in het land is het al niet veel beter. Schaarse grond, bestemmings- en streekplannen of onwillige boeren vertragen de uitvoering.

,,De taakstelling van de overheid is ook wel zeer ambitieus'', zegt J. de Ligt van de stichting Face. De stichting ondersteunt met geld van de samenwerkende energieproducenten in Nederland (SEP) het aanleggen van nieuwe (CO2 opslorpende) bossen. Face heeft zelf de doelstelling om 5.000 hectare bos in 25 jaar te realiseren. Sinds 1992 is 1.400 hectare nieuw bos geplant met geld van Face. De Ligt: ,,Wij liggen aardig op schema. Dankzij ons kwam er bijvoorbeeld het Leeuwarderbos (120 hectare). Het eerste broeikasbos ter wereld.''

In het bosarme Oost-Groningen gaat het minder voorspoedig. Van de 20.000 hectare landbouwgrond - medio jaren negentig aangewezen om enkele grote bossen te herbergen - is nog maar 300 hectare beplant. ,,Veel boeren wensen niet mee te werken'', zegt een woordvoerder van de provincie. In Zwolle lukte het tot nu toe ook niet om aan de zuidoostkant van de stad 100 hectare bos aan te leggen. Een woordvoerster van de gemeente: ,,We zijn in 1995 begonnen. Tot nu toe is 30 hectare geplant. De grondaankoop verloopt stroef''.

Aan nieuwe initiatieven geen gebrek. Zo komt er volgend jaar in de Rotterdamse Oranjebuitenpolder een bos. ,,Hoe groot? Misschien 60 hectare'', meldt de gemeente. Noord-Brabant projecteert drie nieuwe stadsregionale bossen, van elk 100 hectare, bij Eindhoven, Tilburg en Breda. In Limburg heeft het provinciebestuur volgens gedeputeerde O. Wolfs ,,een speerpunt gemaakt van het aanleggen van nieuw bos''. In 25 jaar tijd moet er 4.000 hectare nieuw bos komen. Om die ambitie te verwezenlijken moeten er volgens de provincie 25 jaar lang elke dag ruim 2.000 bomen de grond in. ,,Mensen willen bos. Dat blijkt uit recent onderzoek'', aldus Wolfs die onteigeningen niet uitsluit om de bebossing te versnellen. In Maastricht wordt een begin gemaakt. Aan de zuidkant van de stad komt dit voorjaar een 5,3 hectare groot eikenbos: het Millenniumbos.