`Zwitserse houding was antisemitisch'

Volgens een internationale commissie van historici heeft antisemitisme in Zwitserland geleid tot een weliswaar legale, maar hardvochtige vluchtelingenpolitiek tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Volgens de commissie onder leiding van de Zwitser Jean-François Bergier had Zwitserland veel joden het leven kunnen redden, zonder dat het een bedreiging zou zijn geweest voor de veiligheid van het land.

Vooral het regeringsbesluit in 1942 om de grens te sluiten voor mensen die uitsluitend om hun joodse afkomst Zwitserland probeerden binnen te komen, wordt door de commissie veroordeeld.

,,Voor vervolgde mensen was de reis naar de Zwitserse grens al vol gevaren. Als ze bij de grens aankwamen, was Zwitserland nog hun enige hoop'', aldus het rapport. ,,Door extra belemmeringen op te werpen hebben de Zwitserse autoriteiten – al dan niet opzettelijk – het nazi-regime geholpen om zijn doel te bereiken.''

De commissie zegt geen aanwijzingen te hebben gevonden dat de nazi's Zwitserland zouden zijn binnengevallen als het land minder streng was geweest. ,,Desondanks weigerde Zwitserland om mensen in levensgevaar te helpen. Een meer humane politiek zou duizenden vluchtelingen hebben gered'', aldus het rapport.

De commissie-Bergier, die voor de helft uit niet-Zwitsers bestond, kreeg in december 1996 opdracht om onderzoek te doen naar handelsactiviteiten van Zwitserland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De commissie moest de goud- en deviezenhandel in kaart brengen en daarbij speciaal letten op de manier waarop de Zwitserse economie was vervlochten met die van de nazi's, in het bijzonder ,,met betrekking tot de `ariseringmaatregelen' en de uitbuiting van dwangarbeiders'' en met betrekking tot de vluchtelingenpolitiek.

Het onderzoek strekte zich ook uit naar het zogeheten Verdrag van Washington uit 1946 (waarin Zwitserland akkoord ging met de betaling van een compensatie voor winsten als gevolg van de handel met de nazi's) en naar latere maatregelen van de banken om slapende rekeningen te achterhalen.

Eerder deze week verscheen ook het rapport van de commissie-Volcker, die onderzoek deed naar `slapende rekeningen' op Zwitserse banken. Volcker zocht vooral naar feiten. Zijn rapport is over het algemeen gezien als een soort eerherstel na de harde verwijten van met name joodse organisaties in de afgelopen jaren.

Bergier had vanuit zijn opdracht meer de taak om ook een moreel oordeel te vellen. Dat leidde al voor de publicatie van het rapport tot speculaties over de consequenties.

De nationalistische Zwitserse Volkspartij (SVP), die bij recente verkiezingen fors heeft gewonnen, riep al voor lezing van het rapport dat de regering zich ervan diende te distantiëren.

Andere partijen vroegen zich af of de regering nogmaals, nadat dat eerder ook in 1995 al was gebeurd, haar excuus moet aanbieden voor de vluchtelingenpolitiek van het land.