Roemenië: orde in chaos weeshuizen

Op de valreep tracht Roemenië te voldoen aan een voorwaarde van de EU voor toetredingsoverleg door de situatie in 's lands kindertehuizen te saneren.

Het is opmerkelijk stil in het gemeentelijke kinderhuis van Timisoara. De kleintjes `rusten' even. Op een paar vierkante meter staan de bedjes tegen elkaar aangepropt. Baby's van een maand of zeven, acht kijken vragend omhoog. Geslapen wordt er niet, gehuild ook niet. ,,Ze maken zelden lawaai, zo klein als ze zijn begrijpen ze dat ze hier zijn voor voedsel en onderdak, meer niet.''

Cornelia Nagy is kinderarts en medisch directeur van het tehuis. Liefdevol aait ze hier en daar een kind over de bol. Haar toon blijft zakelijk. ,,Hoe eerder deze kinderen in families geplaatst worden hoe beter. Het kan me weinig schelen waar en hoe. Deze kinderen horen in gezinnen.''

Tien jaar geleden schrok de wereld op toen Roemenië vol bleek te staan met de meest erbarmelijke kindertehuizen, vaak ten onrechte weeshuizen genoemd. Dictator Nicolae Ceausescu had een desastreuze bevolkingspolitiek gevoerd. Voorbehoedsmiddelen waren niet te krijgen, abortus was verboden. Ceausescu dwong zijn volk kinderen te baren zonder ze te kunnen voeden. Vooral de sociaal zwakkeren begonnen hun kinderen op grote schaal naar kindertehuizen te brengen. Toen Ceausescu gevallen was en de Roemeense grenzen opengingen bleken honderdduizenden kinderen onder erbarmelijke omstandigheden in tehuizen te wonen. Ziek, gehandicapt, vervuild en op een enkele verzorgster na door alles en iedereen in de steek gelaten.

De gewoonte om ongewenste kinderen bij een kindertehuis af te leveren bestaat nog altijd. Armoede en sociale achterstand zijn de hoofdmotieven. In tien jaar tijd is het geboortecijfer met tien procent gedaald maar is het aantal kinderen in de tehuizen met dertig procent gestegen. Jaarlijks worden een paar duizend kinderen meteen na de geboorte afgestaan. Moeders verdwijnen meteen na de geboorte uit ziekenhuizen zonder een spoor achter te laten. Verschillende ziekenhuizen laten zwangere vrouwen bij opname fotograferen om ze later weer te kunnen opsporen.

Ook in het kindertehuis van mevrouw Nagy blijft het aanbod groeien. Tientallen kleuters darren over de gangen. Zodra er volwassenen verschijnen steken ze hun armen omhoog en proberen ze zich te laten oppakken. In één van de kamertjes staan bedjes met gehandicapte kinderen van een jaar of acht, negen. Ze komen de hele dag hun bed niet uit. Cornelia Nagy vertelt dat deze gehandicapte kinderen voor kerst naar een speciaal tehuis kunnen. Duitse hulpverleners hebben een apart tehuis voor gehandicapte kinderen gebouwd. Het is een doorbraak.

Nog zijn de tehuizen een vergaarbak van alle mogelijke kinderen die de maatschappij niet wil: in de steek gelaten kinderen, gehandicapte kinderen, weggelopen kinderen, geresocialiseerde straatkinderen. De financiële middelen om ze op te vangen zijn minimaal. De geldstromen, voorzover aanwezig, zijn volstrekt ondoorzichtig omdat het ene kind onder het ministerie van Gezondheid valt, het andere onder het ministerie van Sociale Zaken, het derde direct onder de premier en het vierde onder het speciale kinderfonds van de zoon van de Roemeense president, Dragos Constantinescu.

Onder grote druk van de Europese Unie is daar aan de vooravond van de top in Helsinki verandering in gebracht. In oktober kreeg de Roemeense regering van de Europese Commissie te horen dat het land met ingang van volgend jaar onderhandelingen kan beginnen over toetreding, op voorwaarde dat de rechten van de Roemeense kinderen beter verzekerd worden.

Woensdag besloot de regering, per decreet, tot de oprichting van een landelijk agentschap voor de kinderbescherming. Alle beleid aangaande de kindertehuizen komt in één hand, de overheid garandeert een vastgesteld bestaansminimum voor de kinderen en het beleid zal erop gericht zijn om de kinderen te de-ïnstitutionaliseren door belastingsvoordelen e.d. voor gezinnen die de kinderen willen opnemen.

Rodica Bara is hoofd van de kinderbescherming in de regio rond Timisoara. Ze heeft 1.700 kinderen onder haar verantwoordelijkheid, inclusief tweehonderd straatkinderen in Timisoara zelf. Voor de voeding van de kinderen in het tehuis van Cornelia Nagy heeft ze dagelijks ongeveer drie gulden per kind. Bara is in een voortdurend gevecht gewikkeld om meer geld. Van het officiële budget dat haar door de overheid wordt toegekend krijgt ze in de praktijk slechts de helft. Zonder buitenlandse hulporganisaties zou ze niet overleven.

Bara is blij met de druk van de EU. Het nieuwe beleid is in twee maanden uit de grond gestampt en dat is natuurlijk veel te kort. Maar er gebeurt eindelijk tenminste iets, meent ze. ,,Het is een shocktherapie geweest voor de regering die dacht er met halve maatregelen af te komen. Vanaf nu zullen de regering en de samenleving hier in Roemenië zich moeten realiseren dat kinderen rechten hebben, dat ze bij ons horen en dat we voor ze zullen moeten zorgen.''