Dan Asher

Een onvoorspelbaarder en veelzijdiger oeuvre dan dat van de Amerikaanse kunstenaar Dan Asher (1947) kom je binnen de hedendaagse kunst niet vaak tegen. De afgelopen vijf jaar was Asher bijna jaarlijks te gast in Galerie de Expeditie en bij iedere tentoonstelling leek de kunstenaar weer een nieuwe weg te zijn ingeslagen.

Op zijn eerste presentatie profileerde hij zich nog als een geëngageerd fotograaf, met aangrijpende zwart-witopnames van zijn stervende vader en journalistieke reportages over Cambodjaanse vluchtelingen. Kort daarop verraste Asher de kunstwereld met fijnzinnige tekeningen, waarin hij met pen de structuur van het papier aftastte. Tegelijkertijd toonde hij een serie sculpturen die uit niet meer bestond dan grof in elkaar gedrukte plakken klei. En om de verwarring compleet te maken, begon de Amerikaan recentelijk met het maken van videofilms.

Bij het zien van zijn werken dringt zich onmiddellijk de vraag op: wat is hier zo bijzonder aan? De onafgewerkte proppen klei legde de kunstenaar achteloos op een hoop, als verfrommelde vellen papier in de prullenmand. En ook de tekeningen – nagenoeg lege vellen met een enkele concentratie van lijnen – zijn met minimale inspanningen tot stand gekomen. Hoewel Ashers werk gevoelig, intuïtief en volkomen eigen is, loopt hij het risico dat veel toeschouwers zijn tekeningen en beelden als gemakzuchtig of onbenullig zullen afdoen. Ze zijn zo minimaal en vrijgemaakt van iedere vorm van esthetiek dat er bijna niets overblijft om naar te kijken.

Ook Ashers nieuwste serie foto's, gemaakt op Antarctica, roept vragen op omtrent de artistieke waarde ervan. Wat maakt deze glanzende kleurenfoto's van woeste ijsbergen tot beeldende kunst? En waarom worden vergelijkbare natuurfoto's die je bijvoorbeeld kunt aantreffen op kalenders of in Greenpeace-campagnes niet tot de hoge kunsten gerekend? Het verschil schuilt in het abstractieniveau dat Asher in zijn foto's aanbrengt. De ijsbergen op zijn foto's lijken architectonische bouwwerken of uitvergrote kristallen, met hun onwerkelijke blauwe en roze tinten. Alleen het groepje pinguins in de verte verraadt nog dat de kunstenaar wel degelijk op de Zuidpool geweest is.

De opnames die Asher vanuit een vliegtuig van de ijsmassa's maakte, zijn helemaal gereduceerd tot abstracte patronen. Het oppervlak van plakken ijs en meanderende riviertjes doet, gezien vanaf grote hoogte, denken aan microscopische beelden van celstructuren. Of aan de wild neergekwakte klodders verf in de abstracte drippings van schilder Jackson Pollock.

Wanneer je langer naar de foto's kijkt, zie je plotseling ook de relatie met Ashers voorgaande werken. Je legt verbanden tussen de grillige ijsschotsen en de robuuste kleibeelden, tussen de lijnen van de tekeningen en de rimpels in het water. Dan blijkt dat zijn oeuvre, hoezeer de afzonderlijke werken in thematiek en medium ook mogen verschillen, toch een eenheid vormt. Steeds probeert Asher abstracte structuren en patronen bloot te leggen. Hij richt zijn blik op schijnbaar zinloze details en geeft die betekenis door ons er opnieuw naar te laten kijken en de schoonheid ervan in te doen zien.

Het mooie is dat ondanks de formele aspecten van zijn recente werken, ook daarin nog de betrokken blik uit Ashers allereerste foto's doorschemert. Het duidelijkst is dat te zien in de videofilms die hij de afgelopen jaren maakte. Zo volgde hij met zijn camera minutenlang liefdevol de bezigheden van een zwerfster, die druk in de weer is met een stukje papier terwijl voetgangers voorbijsnellen zonder haar een blik waardig te keuren. Ook de foto's van Antarctica die nu in De Expeditie te zien zijn, kregen een geëngageerde boodschap mee. Geïnspireerd op de kunstzinnige term `work in progress' noemde Asher zijn serie `a work in regress', om zo aandacht te vragen voor het verval van het eens ongerepte sneeuwlandschap.

Foto's van Dan Asher t/m 15 januari in Galerie de Expeditie, Leliegracht 47, Amsterdam. Wo t/m za 13-18u.