Commercieel avontuur

HET IS ONVERSTANDIG van de VARA zich buiten de publieke omroep te begeven, zo bezwoer NOS-voorzitter Wolffensperger de rebellen van de Hilversumse Heuvellaan die gesprekken zijn begonnen met het vijandelijke kamp, de commerciële omroep. De overwegingen van de VARA-top zijn inderdaad ondoorgrondelijk. Ondanks alle geweeklaag over fiscalisering van de omroepbijdrage en de komende concessiewet biedt het publieke omroepbestel een warm nestje. Het verschaft een wettelijk beschermde positie met een vast inkomen. En alle ergernis over het ,,nieuwe centralisme'' van netcoördinatoren en het NOS-bestuur neemt niet weg dat de omroepen via netbesturen en Raad van toezicht een stevige greep op Hilversum houden.

Netoverschrijdende programmering kan natuurlijk irritant zijn voor een ,,sterk merk'' als de VARA, die zijn serieuze boodschap voor de arbeiders van oudsher sandwicht tussen populaire programma's. Maar juist een sterk merk zou toch over de eigen vissenkom heen moeten kunnen kijken. Nog afgezien van de solidariteit met een bestel waarin de VARA diepe wortels heeft. Een inbreker in dat bestel als de TROS heeft al eens overwogen uit te treden maar kreeg al gauw koude voeten. De ex-piraat Veronica heeft het wel gedaan en zie nu eens wat ervan is terechtgekomen. Openlijke onmin met de Luxemburgse zakenpartners wegens, ja wegens wát eigenlijk? Ook de wegen der commerciëlen zijn soms moeilijk te doorgronden. Duidelijk is wel dat zij niet direct een klimaat bieden voor een omroep die ook tijdens de afscheidingsbesprekingen sponsoring van programma's zegt af te wijzen, evenals het winstoogmerk als drijfveer.

VOOR HET traditionele bestel komt de manoeuvre van de VARA op een ongelukkig moment. Aan de vooravond van het debat over de concessiewet heeft Hilversum vooral behoefte aan rust in de tent. De mogelijkheid van uittreding doet de pijnlijke vraag herleven of drie televisienetten en vijf radiozenders voor het publieke bestel niet wat erg royaal bemeten is. De afkalving van het draagvlak van het bestel als gevolg van het uittreden van een zwaargewicht als de VARA doet het accent onontkoombaar verschuiven van de afzonderlijke zendgemachtigden naar ,,de gezamenlijkheid'', zoals dat van oudsher heet. De vervelendste vraag is natuurlijk: als een omroep als de VARA kan overstappen naar de commerciële sector, wat is het publieke karakter van de publieke omroep dan nog waard?

Door het optreden van de VARA kunnen deze vragen tijdens het komende debat over de concessiewet minder makkelijk politiek worden afgedekt. Het kan zijn dat de VARA met zijn besprekingen met derden vooral de bedoeling heeft druk op de bestuurlijke ketel te zetten. Dat zou echter een riskant gambiet zijn. De NOS verbrak direct het gesprek met de VARA over de vormgeving aan het nieuwe zendschema. Het contact is inmiddels hersteld, maar de indruk van schaken op twee schaakborden is niet werkelijk weggenomen.

WAT DE VARA nu in gang heeft gezet krijgt al gauw een eigen dynamiek. Mogen we tenminste hopen.