Uit de schaduw van Kwomintang

Voor het eerst sinds de komst van Chiang Kai-shek naar Taiwan verliest de Kwomintang mogelijk haar alleenheerschappij. Bij de presidentsverkiezingen in maart volgend jaar is oppositieleider Chen Shui-bian een belangrijke kandidaat.

In 1985 ontsnapte de Taiwanese advocaat Chen Shui-bian ternauwernood aan de dood. Een auto reed op hem in toen hij een restaraunt binnen wilde gaan, miste hem maar raakte wel zijn vrouw die voor het leven verlamd raakte. Vermoedelijk het werk van aanhangers van de Kwomintang (KMT)-regering, dezelfde regering die hem een jaar later voor acht maanden in gevangenis stopte wegens zijn dissidente activiteiten.

Inmiddels zijn de tijden veranderd. De 48-jarige Chen werd in 1994 gekozen tot de eerste niet-KMT-burgemeester van Taipei, een post die hij vorig jaar overigens weer verloor. Nu is hij de belangrijkste oppositiekandidaat om bij de presidentsverkiezingen in maart volgend jaar een eind te maken aan het bewind dat KMT sinds haar vaandelvlucht uit China in 1949 heeft uitgeoefend over Taiwan. Hij moet het opnemen tegen de huidige vice-president Lien Chan, de officiële maar weinig aansprekende kandidaat van de KMT, en tegen de voormalige provinciegouverneur James Soong die zich op eigen houtje kandidaat heeft gesteld en daarom onlangs uit de KMT werd gezet.

In de opiniepeilingen staat James Soong op de eerste plaats, maar Chen, kandidaat van de Democratische Progressieve Partij (DPP), is ook populair. Een groep Taiwanese toeristen in Den Haag herkende hem gistermiddag toen hij na afloop van gesprekken met Kamerleden het Binnenhof uitwandelde, en kwam opgewonden op hem afgestormd. ,,Onze volgende president'', riep een jongeman, terwijl anderen zich om Chen heenschaarden, hem de hand schudden en foto's namen. Chen onderging de loftuitingen met een glimlach op zijn gezicht.

China beschouwt Taiwan als een afvallige provincie die moet terugkeren in de moederschoot. U heeft altijd gezegd dat Taiwan een soevereine staat is en dat de Taiwanese bevolking, en niet China of de KMT, uitmaakt hoe haar toekomst er uitziet. De laatste tijd lijkt u iets gematigder, en zegt u dat het recht op zelfbeschikking niet betekent dat Taiwan zich automatisch onafhankelijk (van China) verklaart.

,,Onze opstelling is niet veranderd. We zeggen: de Taiwanese bevolking heeft het recht om zich in een referendum uit te spreken (over de status van Taiwan). De KMT heeft haar dat recht altijd ontzegd. Taiwan en China zijn twee onafhankelijke, soevereine staten: dat is de huidige status quo. Als die status quo verandert, moet het volk zich kunnen uitspreken. Maar ik zie dat in de voorzienbare toekomst niet gebeuren. China is niet democratisch en China dreigt met geweld. We moeten streven naar het normaliseren van de betrekkingen.''

De vertrekkende KMT-president Lee Teng-hui baarde deze zomer opzien met de uitspraak dat de relatie tussen Taiwan en China er één is als tussen twee staten. Wat is eigenlijk het verschil tussen zijn opvatting en de uwe?

,,Bij mijn aftreden als burgemeester van Taipei en ook in de VS heb ik al gezegd dat Taiwan en China internationale betrekkingen moeten ontwikkelen. Lee is in onze richting opgeschoven en zegt hetzelfde in iets andere bewoordingen. De DPP staat aan de goede kant van de geschiedenis en Lee voelt dat hij ook naar die kant moet opschuiven. Meer dan 90 procent van de bevolking beschouwt Taiwan als een soevereine staat, en Lee doet niet anders dan de publieke opinie volgen.''

Aan de vooravond van de vorige presidentsverkiezingen in 1996 dreigde China met militaire actie in de Straat van Taiwan. Bent u niet bang voor een herhaling?

,,Ik en ook het Taiwanese volk zijn niet bang. We hebben onze eigen opvattingen en die zullen niet veranderen door Chinese dreigementen met geweld. We zullen daar niet aan toegeven. Overigens zijn er ook volgens Amerikaanse en Japanse inlichtingendiensten geen indicaties dat Peking van plan is geweld te gebruiken bij de presidentsverkiezingen op 18 maart. Als China dat toch zou doen, zal dat een sterke reactie van de VS en Japan uitlokken.''

U vertrouwt voor de verdediging van Taiwan op de VS?

,,We geloven dat de VS, Japan en Taiwan een grote verantwoordelijkheid hebben voor het handhaven van vrede en stabiliteit in de regio. Toen de VS in 1996 (tijdens de crisis in de Straat van Taiwan) optraden, deden ze dat niet alleen om de verkiezingen in Taiwan te beschermen. Ze deden dat ook om hun eigen belangen in de regio te verdedigen.''

Welke lessen heeft u tijdens uw bezoek aan de VS geleerd? Heeft Washington u gewaarschuwd wat voorzichtiger te zijn in uw uitlatingen?

,,Ik heb de gelegenheid gehad om duidelijk te maken waar de DPP voor staat, dat de DPP geen onruststoker is. Er is in de VS een beter begrip ontstaan voor de DPP. Als ik tot president word gekozen, zullen de VS die uitslag accepteren.''

Onder de KMT is Taiwan een welvarend land geworden. Onder president Lee is Taiwan ook een echte democratie geworden. Waarom zou men in maart tegen de KMT en voor de DPP stemmen?

,,In een echte democratie kan niet één partij eeuwig aan de macht blijven. In Groot-Brittannië kwam Tony Blair na een Conservatie regering van 18 jaar aan de macht. In Duitsland won de SPD na 16 jaar. Zo gaat dat in een democratie. Na 54 jaar KMT is het nu de tijd voor verandering.''

,,U noemt de verdiensten van de KMT, maar haar langdurige heerschappij heeft ook veel problemen opgeleverd. Money-politics, corruptie, niet alleen in de regering en bij de overheid maar ook bij de rechterlijke macht. Absolute macht corrumpeert.''

Wat gaat er veranderen als u president wordt?

,,Ik zal normaliseren van de betrekkingen tussen Taiwan en China aanmoedigen. Los daarvan moet Taiwan een betekenisvollere rol gaan spelen in de internationale gemeenschap. In eigen land zullen democratische hervormingen verder worden doorgevoerd en de economie verder gemoderniseerd. De verstikkende banden tussen regering en bedrijfsleven zullen worden doorgesneden.''

Taiwan is (onder druk van China) geen lid van de Verenigde Naties. Er zijn maar weinig landen die Taiwan erkennen; de landen die dat wel doen, worden daarvoor betaald door Taipei. Hoe kan Taiwan in die omstandigheden een belangrijkere internationale rol gaan spelen?

,,Taiwan draagt de historische erfenis van de KMT met zich mee. Dat verandert als de DPP aan de regering komt. De DPP is een democratische partij en heeft geen belast verleden. Ze is daarom in de positie Taiwan een grotere rol in de internationale gemeenschap te geven. Het buitenland zal die verandering niet negeren, het zal anders omgaan met Taiwan. Internationale diplomatie kost altijd geld, maar we zullen geen geld gebruiken om erkenning te kopen.''

Vindt u Nederland laf omdat het Taiwan niet erkent?

,,We hebben niet het recht Nederland te bekritiseren. Nederland is een soevereine staat en heeft het recht zijn eigen afwegingen te maken. We vinden wel dat die afweging niet gemaakt zou moeten worden onder druk van de Chinese regering.''