`Treurigheid moet je met humor te lijf gaan'

Na acht jaar artistiek leiderschap van toneelgezelschap Carrousel wil regisseuse Marlies Heuer gaan free-lancen. Ze vindt zichzelf een actrice die theater maakt. ,,Ik heb een afkeer van échte toneelstukken''

Marlies Heuer bracht het werk van Natalia Ginzburg naar het theater, triomfeerde als Hedda Gabler en presenteert nu de voorstelling Vampirella. Na acht jaar verlaat ze `haar' gezelschap Carrousel. De aandacht die volgde op de aankondiging van haar vertrek bij Carrousel heeft haar verbaasd. Zelf vindt ze het niet zo bijzonder. Volgend jaar keert Marlies Heuer terug naar het freelance-bestaan, naar wat ze deed voor ze in 1992 samen met Matin van Veldhuizen de artistieke leiding van Nederlands oudste mime-gezelschap op zich nam.

Carrousel begint aan een nieuwe fase en Heuer blijft voorstellingen maken. Alleen zal ze minder gaan regisseren, want de druk van de artistieke eindverantwoordelijkheid valt haar zwaar. Een echte regisseur vond ze zichzelf toch al nooit, liever noemt ze zich `een actrice die theater maakt'. Dus speelt Heuer bijna altijd mee in haar eigen voorstellingen. Ook in Vampirella, een bewerking van een hoorspel van de Engelse schrijfster Angela Carter die vorige week in première ging. Heuer maakte een feeërieke enscenering, en blijft met het mysterieuze geluidsdecor trouw aan de hoorspelbron. Sommige critici zagen alleen vorm, en misten inhoud. Heuer: ,,Voor mij lopen die twee in elkaar over, die wil ik niet zo duidelijk scheiden. Maar inderdaad, Vampirella is niet gemaakt vanwege de inhoud, het gaat me niet om de vampier-traditie die in films steeds opnieuw wordt verbeeld. Wat me aantrok was het sprookjesachtige, het niet-rationele.''

Het `well made play', het vaardig geschreven toneelstuk met spitse dialogen en psychologisch verantwoorde personages, is aan Heuer als regisseur niet besteed. ,,Sinds mijn mime-opleiding heb ik een afkeer van dat soort échte toneelstukken. Het zet mijn verbeelding te weinig aan het werk. Er zijn genoeg mensen die heel goed Tsjechov en Shakespeare kunnen regisseren, ik hoef dat gelukkig niet te doen.'' Heuer kiest liever voor weerbarstige bronnen, bijvoorbeeld voor de gestileerde taal van de Italiaanse schrijfster Natalia Ginzburg of de onlangs overleden nouveau roman-pionier Nathalie Sarraute.

,,Bij zo'n tekst moet ik een afstand overbruggen, dat is aantrekkelijk. Ik wil iets beleven als ik iets aan het maken ben. Ook als toeschouwer.''

Haar vorig seizoen met de Theo d'Or bekroonde rol als Hedda Gabler, onder regie van Matin van Veldhuizen, wekte aanvankelijk Heuers verzet omdat het zo'n uitgeschreven personage is. Gelukkig is Hedda bepaald geen eenduidige figuur en kon ze er een eigen draai aan geven. De razende koketterie die de verdoemde generaalsdochter meekreeg was bij vlagen hilarisch. Wel vaker weet Heuer met kleine gebaren of mimiek het publiek te laten grijnzen. En dat terwijl de stukken vaak somber zijn, met als favoriete onderwerp het menselijk onvermogen tot communicatie. ,,Taal staat voor mij tegenover beeld: een verdrietig iemand speel je niet met een traan in je oog. Treurigheid moet je met humor te lijf gaan. Niet alleen omdat het anders te zwaar wordt, maar ook omdat het door die afstand harder aankomt.''

Afstand is een woord dat past bij Heuer. ,,Ik ben wel behept met een zekere ironie, ja. Ik wil me niet helemaal overgeven aan het publiek. Ik toon mezelf in de voorstellingen die ik maak.''

De kleine, persoonlijke voorstellingen van Heuer maakte ze altijd met een vast ploegje medewerkers. Haar vertrek bij Carrousel betekent niet dat daar een einde aan komt. Met acteurs als Dic van Duin en Dik Boutkan en vormgever Martin van Poppel wil ze blijven werken. ,,Ik wil graag wat flexibeler zijn, ook 'ns in een ander circuit kijken. Soms krijg ik het benauwd van die kleine theatertjes. Zo meteen moeten we Vampirella, met z'n mooie ruimtelijke decor, in zo'n zaaltje als O42 in Nijmegen proppen, en dat is eigenlijk zonde.''

Het vertrek van Heuer is voor Carrousel niet zonder risico, gezien het oordeel van de Raad voor Cultuur bij de vorige subsidieronde. Vier jaar geleden constateerde men dat ,,de voorstellingen van de twee artistiek leiders onderling sterk in kwaliteit verschillen'', dat die van Marlies Heuer ,,bijdragen aan de diversiteit van het theateraanbod'' en die van Matin van Veldhuizen ,,veel minder innerlijke noodzaak laten zien.'' Samenwerking kan desalniettemin een meerwaarde opleveren, zo suggereerde men. ,,Niet zo'n heel prettig advies'', noemt Heuer het nu met understatement. ,,Dat was een momentopname, voorstellingen zijn nu eenmaal niet altijd geslaagd, dat wisselt elkaar af.''

,,Het aardige van mijn vertrek is dat Matin nu veel duidelijker kleur kan aanbrengen. Mijn plek wordt opgevuld door een mooi plan van Matin. In het Atelier Delphine, genoemd naar de Franse actrice Delphine Seyrig, krijgen jonge vrouwelijke regisseurs de gelegenheid om voorstellingen te maken. Carrousel krijgt nog meer een vrouwelijke signatuur. Natuurlijk zou een aparte plek voor vrouwelijke theatermakers niet nodig moeten zijn, maar bij de grote gezelschappen zitten nog steeds mannen in de leiding. Daar staat tegenover dat de echt goede regisseurs vrouwen zijn: Beppie Melissen bij Carver, Mirjam Koen bij het Onafhankelijk Toneel, Liesbeth Coltof bij Huis aan de Amstel.''

Heuer vertrekt met een gevoel van tevredenheid over wat ze de laatste acht jaar allemaal heeft kunnen maken. Maar ook met twijfel. ,,Ik ben er van overtuigd dat we dit soort mooie voorstellingen moeten maken. Aan de andere kant vraag ik me ook af wat het heeft betekend, en of genoeg mensen het hebben gezien.''

Carrousel speelt Vampirella tot half februari 2000. Inl. 020-6248473.