Op zoek naar een houvast

Een gevangene in het concentratiekamp Vught wist in de winter van 1944 een briefje uit het kamp te smokkelen, bestemd voor zijn echtgenote. Er stond: `Zonder de Heidelbergse catechismus overleef je het hier niet'. Het was een impliciete boodschap voor het thuisfront: laat de kinderen alsjeblieft voorzichtig zijn. Hij vond kracht in zijn geloof maar de kracht van het kwaad was sterker – drie maanden na zijn aankomst in Vught stierf hij. Ondanks de barbarij die hij al eerder, in kamp Amersfoort, had meegemaakt was voor hem een wereld zonder God ondenkbaar. Aan hem was het inzicht van de filosofen niet besteed `op wie anders dan onszelf moeten we vertrouwen in een wereld zonder God, en hoe moeten we in onszelf geloven als we niet ook menen dat we vooruitgang boeken?' Het citaat is afkomstig uit een behartenswaardig essay `over het vergeefse verlangen naar volmaaktheid' in VN van de Engelse historicus Michael Ignatieff. Vergeefs – omdat de geschiedenis van de menselijke ontwikkeling, naast hoogtepunten, ontelbare dieptepunten telt. De mensheid was begin deze eeuw getuige van zo'n dieptepunt: de Eerste Wereldoorlog aan het einde waarvan desillusie overheerste, het besef `dat de dingen waarin men voor 1914 geloofde, voorgoed verdwenen waren', zoals Barbara Tuchman schrijft in The guns of August. Morele vooruitgang lijkt een lachertje en toch zullen velen het met Ignatieff eens zijn wanneer hij zegt: ,,Maar ik kan me ook moeilijk een zinnig leven indenken zonder de hoop en de belofte die ze ons voorhoudt'. De mens wil een houvast – voor de burgerbevolking van Srebrenica leken dat de VN-blauwhelmen te zijn en dat had die blauwhelmen ook duidelijk gezegd moeten worden, meent dezelfde Ignatieff in een vraagggesprek in Elsevier: ,,Als je mensen erin stuurt, moet hun duidelijk worden gezegd: je beschermt de burgers, je leven kan in gevaar komen. Als je dat niet wilt: niet gaan.' Het nooit mogen achterlaten van de burgerbevolking zou volgens hem een ,,universeel principe moeten zijn voor alle VN-operaties. (...) Liever geen beloften of zelfs geen ingrijpen, niks, als je de belofte van militaire hulp niet kunt waarmaken. Einde verhaal.'

Voor ontslagen werknemers zouden de Centra voor werk en Inkomen (CWI) een houvast moeten bieden maar ,,wat er tot nu toe van terecht kwam, blijkt een bureaucratische nachtmerrie te zijn', aldus Elsevier dat aandacht besteedt aan het onlangs gepubliceerde onderzoek terzake van het College van toezicht sociale verzekeringen. Het blad vindt het niet eens zo onthutsend dat het met de CIW's niet goed gaat. ,,Dan was de oplossing eenvoudig: ophouden en terug naar de goede oude systemen.' Maar uit onderzoek naar de uitvoering van de werkloosheidswet ,,blijkt dat daar, net als bij de WAO uitvoering, de oude systemen niet deugen'. Ook in HP/De Tijd aandacht voor een onderzoeksrapport; maar wel één dat in de la moest blijven. `De overheid als bovenmeester' uit 1997 ligt inmiddels wel op straat en het bevat scherpe kritiek op het studiehuis – die `pedagogische ruïne'. Volgens de onderzoekers zijn onder anderen allochtone leerlingen en leerlingen uit lagere milieus in het studiehuis gedoemd te falen want zelfstandig werken ,,is alleen voorbehouden aan leerlingen uit hogere milieus'. Het verwerven van `algemene vaardigheden', zoals de bedenkers van het studiehuis voor ogen staat, is een fictie wanneer in de hoofden van de leerlingen niet eerst een forse dosis concrete kennis is opgeslagen, menen de onderzoekers wier rapport door de voorzitter van het procesmanagement voortgezet onderwijs niet in dank werd afgenomen: ,,We vroegen niet om kritiek op onze onderwijsopvattingen'. Liever een slecht houvast dan géén moet de voorzitter Zunderdorp gedacht hebben.

Dan zijn de fans van de thans belaagde oud-bondskanselier Kohl eerlijker: zij geven temninste toe dat zij hun houvast kwijt zijn. Maar zij hebben het ook iets gemakkelijker dan Zunderdorp: die is natuurlijk als de dood dat het studiehuis eens zal worden teruggedraaid terwijl Kohl's grootste wapenfeit: de Duitse hereniging recht overeind blijft staan. En dus ook zijn foto.