De lakeien regeren

Het koningshuis; officieel is het geen taboe-onderwerp, maar ondertussen. Elke publicatie die de kleur van de robe of het formaat van de toque van de majesteit te boven gaat, leidt steevast tot groot ongemak. De minister-president schiet in een kramp, Tweede-Kamerleden draaien zich in de raarste bochten om – heel uitzonderlijk voor hen – vooral géén vragen te hoeven stellen en hoofdredacteuren vergeten wat hun belangrijkste taak ook al weer was. De jongste `koningskwestie' heeft dat nog eens volop duidelijk gemaakt. ,,De leugen regeert'', zei koningin Beatrix vorige week zaterdag tegenover een gezelschap journalisten toen zij het op een bijeenkomst van het Genootschap van hoofdredacteuren over hun metier had. Excuus, dit zo neerschrijven is in strijd met de `gedragslijn'. Volgens premier Kok mag over dit soort gesprekken niet of ,,slechts in algemeen geformuleerde toeschrijvingen'' worden gepubliceerd. Dus had geschreven moeten worden: Koningin Beatrix vraagt zich af of in de journalistiek niet de leugen regeert.

Over het gelijk dan wel ongelijk van de koningin is sinds die tijd al heel wat gezegd en geschreven. Het is een opvatting. Een opvatting die, althans op deze pregnante wijze geformuleerd, laat zien dat een borreltafel ook in het koninklijk paleis niet ontbreekt. Maar eigenlijk is ook dat nauwelijks nieuws. Eerder dit jaar werd via de Volkskrant bekend dat de koningin zich tegenover een delegatie van Tweede-Kamerleden ernstig bezorgd had getoond over de veiligheid in Amsterdam. Haar zoons gingen daarom uit in Brussel en Londen. En, zo vroeg zij zich af, kon er niet wat meer vaart gezet worden achter de invoering van de pepper-spray? Deze onthullingen leidden tot een reprimande van Kok aan de loslippige Kamerleden, maar ook aan de Volkskrant, die hij verweet boodschapper van het onfatsoen te zijn.

Zo'n overspannen reactie is veelzeggend. Het heeft alles te maken met het koningshuis als instituut, dat zoals elk weldenkend mens toch zou moeten beamen al meer dan tweehonderd jaar, te weten sinds de Franse Revolutie, obsoleet is. Of zoals de voorzitter van de Vlaamse Liberale Democraten, Karel de Gucht, het vorige week in de Belgische krant De Morgen zo mooi uitdrukte: ,,Natuurlijk is de legitimatie van het bloed gedateerd.'' De Gucht werd samen met veel andere Vlaamse politici geïnterviewd over de monarchie naar aanleiding van het huwelijk tussen de Belgische kroonprins Filip en zijn Mathilde. Het opmerkelijke is dat Vlaamse politici op een veel rationelere wijze praten over het koningshuis dan hun Nederlandse collega's. Terwijl toch ook in België, zoals de straten van Brussel vorige week lieten zien, het volk vooraan staat als het gaat om het verdedigen van het sprookje.

Maar in datzelfde België zegt de voorzitter van de sociaal-democratische partij, Patrick Janssens, tenminste openlijk dat als je de gelijkheid van kansen verdedigt, je dat ook moet doen voor het hoogste ambt in het land. Vandaar zijn standpunt dat de monarchie in België langzaam zou moeten evolueren naar een situatie waarin de koning een strikt apolitieke rol speelt. Een puur protocollaire functie dus, zoals in Noorwegen en Zweden.

Nee, dan de Nederlandse sociaal-democraten. Die praten bij monde van hun `hofdeskundige', het Tweede-Kamerlid Rehwinkel, liever over de echtheid van de kroningsmantel zoals onlangs uitvoerig in het NOS-Journaal te zien was, dan over de functie en inhoud van het koningschap zelf.

We denken het in Nederland te hebben geregeld met het befaamde artikel 42, lid 2 van de Grondwet waarin staat dat de koning onschendbaar is en de ministers verantwoordelijk zijn. Zo zijn de spelregels, maar dat laat onverlet dat er een flink grijs gebied aan het ontstaan is. En als er in een parlementaire democratie iets is dat zich niet leent voor grijze zones, dan is dat het louter door vererving verkregen koningschap. De vice-premiers Borst en Jorritsma lieten vorige week blijken er niets van begrepen te hebben toen zij in de Volkskrant reageerden op de ontstane commotie over de uitspraken van koningin Beatrix. ,,U moet de koningin zelf maar vragen wat ze daarmee bedoelt'', zei Borst. VVD-coryfee Jorritsma bestond het te zeggen: ,,Als dat de opinie van de majesteit is dan is dat de opinie van de majesteit.'' Gelukkig was er in de persoon van het SP-Tweede-Kamerlid Van Bommel tenminste nog één Kamerlid die hierover vragen aan minister-president Kok stelde. Om vervolgens geen antwoord te krijgen, want als het om het koningshuis gaat kan het antwoord op Kamervragen niet nietszeggend genoeg zijn.

Veel verontrustender dan de uitspraken van de koningin is de kruiperige wijze waarop de meeste Nederlandse politici met het koningshuis omgaan. Zonder enig protest zei toenmalig premier Lubbers naar aanleiding van het twaalfeneenhalfjarig ambtsjubileum van koningin Beatrix dat op een royale wijze en niet te angsthazig met de ministeriële verantwoordelijkheid omgegaan moest worden. Zijn opvolger Kok zit op dezelfde lijn als hij zegt dat de koningin wel degelijk ruimte heeft. ,,Nederland heeft welbewust gekozen voor een koningin die meer doet dan alleen glimlachen en handen geven'', meent hij.

In dit ruimhartige klimaat is het niet verwonderlijk dat Kamerleden zich na een stille periode van zes jaar weer op het paleis laten inviteren om met het staatshoofd te praten. Maar wat hebben ze er te zoeken? Het eigenzinnige VVD-Kamerlid Joekes heeft begin jaren tachtig tijdens zo'n sessie de enig juiste opmerking tegenover de koningin gemaakt door te zeggen dat hij vond dat dit soort bijeenkomsten helemaal niet gehouden dienden te worden. Dit soort principiële stellingnames zijn tegenwoordig in de grote partijen ver te zoeken.

En ook elders trouwens. ,,De koningin zou meer ruimte moeten krijgen om haar eigen mening ten beste te geven'', schreef notabene de Volkskrant vorige week in een commentaar. De constitutionele monarchie moet volgens de krant tegen een stootje kunnen. Welja, laat de koningin ook maar rustig meebabbelen. Leuk voor de pers, maar funest voor een volwassen democratie.

En zo rommelen we in Nederland maar door met het koningshuis. Waarom de lieve vrede verstoren? Het gaat allemaal best zo. Het volk wil zijn idylle, het bedrijfsleven zijn ambassadeur en de politiek de koninklijke rug om als het coalitietechnisch echt moeilijk wordt zich achter te kunnen verschuilen.

Nee majesteit, niet de leugen regeert. Het zijn de lakeien die regeren. Uw lakeien.