Bransons pret-imperium

Als twintiger begon hij zijn eigen platenbusiness en vijftien jaar later bestelde hij vanaf zijn lekkende woonboot de eerste Boeing 747. Het Virgin imperium van de Britse zakenman Richard Branson (1950) omvat nu ruim honderd maatschappijen, waarbij entertainment een grote rol speelt. Vorige maand presenteerde de entrepreneur zijn `Limited Edition', enkele superieure resorts in en buiten Europa. Portret van een impulsieve ondernemer.

Als de dyslectische Richard Branson in 1967 zonder eindexamen de middelbare school verlaat, zegt het schoolhoofd hem vaarwel met de opbeurende woorden: ,,Congratulations, Branson. I predict that you will either go to prison or become a millionaire.' In zijn vorig jaar verschenen biografie Losing my Virginity schrijft Branson dat beide voorspellingen zijn uitgekomen. Wegens belastingontduiking zat hij een nacht in de cel en op de Forbes-lijst van meest vermogende wereldburgers staat hij genoteerd voor ruim 5 miljard gulden.

Zijn levensverhaal laat zich lezen als een spannend jongensboek. Branson breekt per reusachtige speedboat transatlantische wereldrecords, laat zijn leven meermalen aan het zijden draadje van een op hol geslagen luchtballon bungelen en rolt van het ene in het andere zakelijke succes. Aan zijn levensmotto `Oh, screw it, let's do it' ligt geen al te diepe filosofie ten grondslag, maar zijn succes en populariteit bij de Britten zijn er niet minder om.

Moeder Branson voorkwam dat zoontje Richard op jonge leeftijd onderuitgezakt naar de tv kon kijken: ,,Don't watch other people doing things.' Als tiener zet Branson zijn eigen tijdschrift Student op om niet veel later tegen scherpe prijzen grammofoonplaten te gaan verkopen. Via zijn Virgin Mail – zo genoemd omdat de medewerkers zakelijk nog `maagd' zijn – maakt hij snel furore. De platenverkoop mondt uit in een aantal winkels en opnamestudio's en uiteindelijk in het Virgin Music-label en de Virgin Megastores. In 1984, als ieder weldenkend mens in zijn omgeving roept dat hij een gaatje in zijn hoofd heeft, begint Branson zijn eigen luchtvaartmaatschappij: Virgin Atlantic, met één Boeing. Hij moet opboksen tegen British Airways' genadeloze topman Lord King, maar inmiddels is Virgin een van de grotere transatlantische maatschappijen. Virgin Atlantic lokt eersteklas passagiers en ander verwend volk met onder andere een limousineservice van hotel naar vliegveld en een lounge (clubhouse) met onder meer een ski- en golfsimulator, een dansvloer, een bioscoopje, Cubaanse sigaren en een massagesalon.

Anno 1999 staat Virgin voor meer dan muziek en een vloot jumbojets. De Virgin Group is een fors opgetuigde boom met meer dan honderd takken waar bijna vijfentwintigduizend mensen zorgen voor een omzet van tien miljard gulden. Het jongetje dat op school niet wilde deugen, heeft zijn tentakels in vrijwel alles wat hem opwindt: ,,Je wordt wakker met Virgin Radio, je wast je met Virgin Vie badproducten, je doet je Virgin jeans aan, je drinkt Virgin Herbal Tea of Virgin Cola, je koopt je bruidskleding bij Virgin Bride. Nog even en hij introduceert Virgin Funerals!', zoals Bransons jeugdvriend Peter Gabriel het eens uitdrukte. Van Virgin begrafenissen is vooralsnog geen sprake, maar wel van Virgin-pensioenregelingen, Virgin-beleggingsadviezen en een keten van honderden bioscopen met de naam Virgin-cinema.

Sinds ruim twee jaar is er Virgin Rail. Bransons intrede in de wereld van de Engelse treinen is niet zijn meest succesrijke activiteit: vies, te laat en weinig service. Vragen van journalisten pareert hij met ongeschonden vertrouwen: volgens Branson rijden er binnenkort splinternieuwe wagons op verbeterde sporen met het nodige elektronische vermaak aan boord. Als zijn wilde plannen uitkomen, kunnen er videospelletjes worden gespeeld, kan er ge-Internet worden en kan er elektronisch boodschappen worden gedaan. Het zal volgens hem niet lang meer duren of tevreden reizigers razen met tweehonderd kilometer per uur langs de files op de M25. ,,Their comfort and safety will make them the best trains in Europe if not the world.' Aldus Branson.

De tegenvallende treinervaring heeft Branson niet verhinderd om zich in nieuwe activiteiten te storten: sinds twee weken kan er worden gebeld met Virgin Mobile – de introductie ging gepaard met een groepsfoto van Branson met acht naakte mannen en vrouwen in een doorzichtige opblaastelefoon – en met de zojuist gelanceerde `Limited Edition' van de Virgin Hotel Group kan worden afgereisd naar superieur gelegen resorts en hotels.

Onder de vlag van Limited Edition zijn vijf riante onderkomens in Italië, Engeland, Spanje, Zuid-Afrika en het Caraïbisch gebied ondergebracht. Ter viering van deze nieuwste aanwinst nodigde hij onlangs de pers uit in het door zijn goede vriend en tweesterrenkok Raymond Blanc gedreven hotel `Le Manoir aux Quat' Saisons', vlakbij Oxford.

Voor het begin van het vijfgangendiner tref ik Branson in de wc. ,,Thank God, no tie', verzucht de tycoon, gehuld in een trui met twee uitpuilende borstzakken vol potloodjes, als hij me ziet. Speechen is niet Bransons grootste gave, zo blijkt even later in de zaal. Hangend over zijn stoelleuning doorspekt hij zijn presentatie van Limited Edition met onverstaanbaar gemompel, een reeks uuhh's en onrustige kuchjes. Verbale valpartijen die hij compenseert met zijn fameuze `permanent smile'. Zijn privé-eiland in de British Virgin Islands komt aan de orde, hij roemt het uitzicht van het op Mallorca gelegen `La Residencia' en dan murmelt hij nog wat over het uitzinnig lekkere eten in het bij Napels gelegen Palazzo Sasso. Tot slot tracht hij de aanwezigen te imponeren met de beschrijving van Ulusaba, twee safarilodges in een privé wildreservaat nabij het Kruger Park. Tijdens het diner loopt hij diverse malen van tafel en voert hij talloze telefoongesprekken, waarbij hij regelmatig uit zijn rol van eeuwig lachende zakenman valt. Volgens Britse journalisten degradeerde de charmante, maar geslepen Branson tijdens onderhandelingen zelfs Margaret Thatcher tot een vredelievend weekdier.

Aan het einde van de avond is Branson voor mij nog even onbenaderbaar als Madonna of Michael Jackson. Pas als de eerste bus met pers al is vertrokken, heeft hij even tijd. Net op het moment dat hij informeert of ik het chocoladetaartje ook `historic' vond, belandt er een wandelstok in zijn nek. Branson senior, met een fraaie grijze kuif, zegt: ,,Richard, I'm tired, let's go home.'

De volgende ochtend geeft Richard Branson door de telefoon een korte toelichting op zijn manier van zakendoen. Op de achtergrond ratelen permanent andere lijnen, zo nu en dan onderbreekt hij zijn verhaal met een volmondig `shit' om op gedempte toon te vervolgen met `sorry'. Een groot deel van zijn uitzonderlijke energie schrijft de impulsieve Branson toe aan zijn vele `narrow escapes'. Tijdens boot- en ballontochten, kapitale expedities die louter en alleen worden ondernomen om wereldrecords te breken, is hij verscheidene malen aan de dood ontsnapt. ,,Ik heb een paar maal afscheid van het leven moeten nemen. Staand op het dak van de cabine van mijn luchtballon moest ik per parachute het nachtelijke wolkendek in springen met onder mij een ijskoude zee. Ik wist bijna zeker dat ik zou sterven. Als je er dan heelhuids afkomt, leef je voor lange tijd alsof elke dag de laatste kan zijn.'

Een aantal jaren geleden maakte hij op de snelweg met zijn Range Rover een enorme klapper. Hij stapte ongeschonden uit het wrak en was zo verrukt over de veilige constructie van de auto dat hij daags na zijn crash vijftig van de duurste modellen bestelde. Zijn financiële man vroeg waarom één wrak moest leiden tot een compleet nieuwe Range-Rovervloot. Het leek Branson wel aardig om in het vervolg zijn first class passagiers bij hun hotel af te halen per four wheel drive.

Bij tijd en wijlen stijgt het succes Branson naar het hoofd. Na het winnen van een slepende rechtszaak tegen British Airways, in 1993, trekt hij zich even terug in een Spaans hotel om bij te komen van de vele interviews en de hem achtervolgende persfotografen. Aan de rand van het zwembad verlustigt hij zich in de berichtgeving in de internationale kranten. Een jong echtpaar spreekt hem aan: ,,Would you mind? We'd love a photograph.' Branson vraagt waar zij hem willen nemen, strijkt met zijn handen nog even door het haar en zet zijn borst vast vooruit. Het echtpaar kijkt hem verbaasd aan. Verontschuldigend zegt de man: ,,Sorry, we were hoping that you could take our photograph. I'm Edward and this is my wife Araminta. What's your name?'